Kendimizi Neden Sabote Ederiz? Muvaffakiyetten yahut Memnunluktan Kaçmanın Ruhsal Nedenleri

Kendini Sabote Etmek Nedir?

Kendini sabote etmek, kişinin maksatlarına ulaşmasını zorlaştıran davranışlar sergilemesi yahut fırsatları farkında olmadan engellemesidir. Bu durum çoklukla kişinin istemediği halde ortaya çıkar.

Örneğin:

• Erteleme davranışı
• İlişkilerde uzaklaşma
• Başarı fırsatlarından kaçınma
• Kendine ziyan veren alışkanlıklar
• Motivasyon kaybı
• Son anda vazgeçme

Araştırmalar, kendini sabote eden davranışların birçok vakit özsaygı ve başarısızlık korkusu ile bağlantılı olduğunu göstermektedir (Baumeister & Scher, 1988).

İnsan Neden Kendini Sabote Eder?

Bu davranışların ardında çoklukla bilinçdışı ruhsal nedenler bulunur:

Başarısızlık Korkusu

Kişi başarısız olursa kıymetsiz hissedeceğini düşündüğü için denemekten kaçınabilir.

Başarı Korkusu

Başarı beraberinde sorumluluk, beklenti yahut değişim getireceği için tehdit üzere algılanabilir.

Değersizlik İnançları

Kişi bilinçdışı olarak “Ben bunu hak etmiyorum” niyetine sahip olabilir.

Tanıdık Alanı Koruma

Zihin, alışılmış duygusal durumu müdafaaya çalışabilir. Değişim belirsizlik yaratır.

Çocukluk Deneyimleri

Eleştirel yahut baskıcı ortamlarda büyüyen şahıslar yanılgı yapmaktan kaçınabilir.

Psikodinamik kurama nazaran kişi bazen geçmişte öğrendiği benlik algısını korumak için yeni tecrübeleri engelleyebilir.

Kendini Sabote Etmenin Belirtileri

• Sürekli erteleme
• Fırsatları kaçırma
• İyi giden ilgilerde sorun çıkarma
• Kendine çok eleştirel yaklaşma
• Son anda vazgeçme
• Motivasyon düşüşü
• Başarıdan sonra huzursuzluk hissetme

Bu davranışlar birden fazla vakit kişinin isteksiz olduğu manasına gelmez.

Terapi Sürecinde Nasıl Çalışılır?

Psikodinamik terapi sürecinde gaye sadece davranışı değiştirmek değil, bu davranışların altında yatan duygusal manaları keşfetmektir. Terapi odasında kişi vakitle kendini sabote eden durumların hangi hislerle bağlantılı olduğunu, geçmiş tecrübelerinin bugünkü yansılarını nasıl etkilediğini ve hangi içsel inançların bu döngüyü sürdürdüğünü fark etmeye başlar. Terapötik bağlantı de bu sürecin kıymetli bir modülüdür; zira kişi inançlı bir ortamda yeni tecrübeler yaşayarak eski kalıplarını dönüştürme fırsatı bulur.

Kendini Sabote Etmek Değiştirilebilir mi?

Evet. Farkındalık geliştikçe kişi:

• Daha sağlıklı kararlar verebilir
• Risk almaya başlayabilir
• Özsaygısını güçlendirebilir
• Hedeflerine yaklaşabilir
• İlişkilerde daha inançlı davranabilir

Değişim mümkündür ve birden fazla vakit beklenenden daha süratli başlar.

Ne Vakit Dayanak Alınmalı?

Eğer:

• Sürekli birebir kusurları tekrarladığınızı düşünüyorsanız
• Hedeflerinize ulaşmakta zorlanıyorsanız
• İyi giden şeyleri bozduğunuzu fark ediyorsanız
• Motivasyon kaybı yaşıyorsanız

psikoterapi süreci destekleyici olabilir.

Sonuç

Kendini sabote etmek birçok vakit kişinin zayıflığı değil, anlaşılmayı bekleyen içsel çatışmaların bir sonucudur. Bu süreç fark edildiğinde değişim mümkün hale gelir.

Kişi kendi iç dünyasını anlamaya başladıkça daha özgür seçimler yapabilir.

Psikolog Öykünaz Banaz