Aslında bunun en bariz sebebi bilinçaltımızın tanıdık hislere karşı duyduğu inançtır. Bir şey bize ziyanlı da gelse, daha evvel deneyimlediğimiz için yeniden ona tutunma eğilimi gösterebiliriz. Zira çok klasik olan “tanıdık olan bilinmeyen olandan daha sağlamdır.” tabiri, insan zihninin çalışma mottosudur.
Döngüler ekseriyetle erken yaşlarda başlar. Bilhassa çocukluk periyodunda sevgiye ulaşmak için bir strateji belirleyerek yetişen bireyler tahminen fazla uyumlu olur, çok başarılı olur, daha sessiz yahut güçlü görünür ya da herkesi keyifli etmeye çalışır. Zihinde kurulan bu stratejiler işe hayatta kalmayı sağlamış olarak algılanır ve bu sayede çocuk kabul görüldüğünü hisseder. Ancak yetişkin olduğunda hâlâ tıpkı stratejiyi kullanıyordur. Artık ortada tehdit yoktur fakat zihin hâlâ eski şartlardaki “sevilmeme” tehdidine karşı tıpkı biçimde ilerlemek ister. Yani döngü tam olarak bu kısımda oluşur. Bilinçaltı, daha evvel işe yaramış olan bir stratejiyi tutarak şahsa düzgün gelip gelmediğine odaklanmadan yalnızca hayatta kalabilmek ismine tıpkı stratejileri devamlı olarak kullanır. Ve bu durum kişinin gelecekteki insan bağlantılarını de sabote etmeye sebep olur.
Bir ilgide daima terk edilmekten korkan kişi, farkında olmadan aralık koyar. Değersizlik hissi taşıyan biri, kendini hakikaten seveni sıkıcı bulabilir. Daima eleştirilen biri, eleştirel partnerlere çekilebilir zira o atmosfer tanıdıktır. Tanıdık olan inançlıdır; inançlı olan ise daima tekrar edilir.
Kişi bunun asıl sebebini hiç fark etmeden yıllarca yaşayabilir. “Bu benim yazgım.” , “Zaten ben daima bunu yaşıyorum” üzere sıhhatsiz niyetler ile sorunun kaynağından uzaklaşır.
Döngüyü kırmak için aslında yalnızca bu sıkıntıların kaynağına ulaşmak kâfi olmayabilir. Zira istemsizce tekrarladığımız, fark etmediğimiz halde rutine dönen davranışlarımızın asıl sebeplerini fark etmiş bile olsak, bu davranışlarımızı kolay kolay bırakmak istemeyebiliriz. Zira tekraren sefer bizi üzmüş bile olsa bilinçaltımızdan öğrendiğimiz davranış kalıplarını bırakmak demek, bizi koca bir belirsizliğe sürükler. “Bundan sonra bu türlü yapmayacağım” diye attığımız adımlar, bir bilinmezliğe hakikat bizi götürür. Her ne kadar yanlışsız olan bu olsa bile bu defa zihnimiz yeniden tanıdık olan mutsuzluğu bilinmezliğe tercih etmek isteyeceği için birinci başlarda attığımız adımlarda zorlanmamız çok muhtemeldir.
Fakat gerçek kırılma anı, bilinmezliğe karşı gösterdiğimiz yürek ile başlar. Evet “farkındalık problemlerin çözülmesi için en kıymetli olan öge da olsa değişim “cesaret” sayesinde yaşanır. Belirsizliğe karşı duyulan derdin üzerine gitmek, bizi sıkıştığımız labirentten, çıkamadığımız döngülerden kurtarır. Mesela birinci sefer hiç hudut koyamadığımız bireye “hayır” diyebilmek, birinci defa yüzleşemediğimiz bir öyküden kaçmamak yahut birinci defa birine muhtaçlık duyduğumuzu söylemek… Bu küçük davranışlar bile zihindeki büyük kalıpları sarsar.
Stajyer Psikolog Dilara Merve Aydın
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
