Duygu Regülasyonu: Duyguyu Değil, Davranışı Yönetmek
Duygu regülasyonu denildiğinde birden fazla insanın aklına hislerini denetim etmek gelir. Meğer burada asıl sorun hisleri bastırmak ya da yok etmek değildir. Daha çok, yaşadığımız duyguyu fark edebilmek, onunla temas kurabilmek ve sonrasında nasıl davranacağımızı seçebilmektir.
Bu sürecin başlangıcı birçok vakit düşündüğümüzden daha kolaydır lakin bir o kadar da ihmal edilir: yaşadığımız hissin ismini koyabilmek. Danışanlar ekseriyetle “kötüyüm”, “bunaldım” ya da “sinirliyim” üzere genel sözlerle gelirler. Lakin his netleşmediğinde, onunla kurulan münasebet de bilinmeyen kalır. Duyguyu isimlendirmek, aslında onu biraz daha anlaşılır ve yönetilebilir hale getirir.
Duyguyu fark ettikten sonra bir adım daha derine bakmak gerekir. Bu noktada en uygun rehber birden fazla vakit vücuttur. Zira hisler sırf zihinde değil, vücutta de kendini gösterir. “Bunu vücudumda nerede hissediyorum?” sorusu, kişinin kendi iç dünyasına temas etmesini sağlar. Göğüste bir sıkışma, midede bir ağrı ya da omuzlarda bir gerginlik… Bunların her biri aslında hissin kendine ilişkin bir lisanı olduğunu gösterir.
Burada kıymetli bir ayrım ortaya çıkar. Birçok vakit bizi zorlayan şey hissin kendisi değildir. Zorlayan, o hissin davranışa nasıl dönüştüğüdür. Zira his tek başına ziyan vermez; fakat onunla ne yaptığımız, nasıl reaksiyon verdiğimiz hayatımızı direkt tesirler.
Duygu regülasyonu sorunu muhakkak bir yaş kümesine ilişkin değildir. Çocuklarda ağlama krizleri olarak karşımıza çıkarken, genç yetişkinlerde dışarıdan daha farklı algılanan yansılarla görülebilir. Yetişkinlerde ise bu durum vakit zaman ağır his patlamalarına dönüşebilir. Görünüm değişse de temel tıpkı kalır: bilhassa öfke ve tasa üzere güçlü hislerin davranış boyutunu yönetmekte zorlanmak.
Danışanlarla çalışırken en sık karşılaşılan durumlardan biri hislerin bastırılması ya da onlardan kaçınılmasıdır. Fakat burada değerli bir noktayı gözden kaçırmamak gerekir. Bastırmak ya da kaçınmak bir yanılgı değil, öğrenilmiş bir savunma biçimidir. Zihnimiz, geçmişte yaşadığımız tecrübelerden yola çıkarak bizi muhafazaya çalışır. Bu nedenle bu yansıları direkt “yanlış” olarak etiketlemek yerine, ne işe yaradıklarını anlamak çok daha sağlıklı bir başlangıç sağlar.
Terapi sürecinde en kritik noktalardan biri de tam olarak burasıdır. Kişinin kendi savunma sistemlerini fark etmesi ve onların bir vakitler işe yaradığını kabul edebilmesi. Zira birçok vakit bu yollar geçmişte bizi hakikaten korumuş, kimi gereksinimlerimizi karşılamış ya da zorlayıcı durumlarla baş etmemizi sağlamıştır. Fakat bugün geldiğimiz noktada, tıpkı yollar her vakit fonksiyonel olmayabilir. Değişim de tam olarak bu farkındalıkla başlar.
Seanslarda sıklıkla his, niyet ve davranış ortasındaki alaka üzerine çalışılır. Kişi vakitle bu üç alanın birbirinden bağımsız olmadığını fark eder. Fikirler hisleri tesirler, hisler davranışlara yansır ve davranışlar da döngüyü tekrar besler. Bu ilişkiyi görmek, otomatik reaksiyonların yerine daha şuurlu seçimler koyabilmenin kapısını ortalar.
Çocuklar ve genç yetişkinlerle çalışırken ailelere verilen en temel bildiri ise epey sade lakin güçlüdür: dinlemek, birçok vakit düzeltmekten daha pahalıdır. Çocuk bir his söz ettiğinde çabucak tahlil sunmak ya da onu yönlendirmek yerine, o hissin anlaşılmasına alan açmak gerekir. Bazen yalnızca yanında olmak, bazen de onun hissini birlikte manalandırmak kafidir. Burada değerli olan, duyguyu onun ismine tanımlamak değil, onunla birlikte keşfetmektir.
Günlük hayatta ise küçük lakin tesirli bir alışkanlık büyük fark yaratabilir. Gün içinde kısa anlarda durup kendine dönmek ve “Şu an ne hissediyorum ve bunu vücudumda nerede hissediyorum?” diye sormak, hissin fark edilmesini sağlar. Bu farkındalık, hissin davranışa dönüşmeden evvel yakalanabilmesi açısından epeyce değerlidir.
Sonuç olarak, hisler sorun değildir. Onlar bastırılması gereken şeyler değil, anlaşılması gereken sinyallerdir. Asıl belirleyici olan, o sinyali aldıktan sonra ne yaptığımızdır.
Psikolog Dilay Demirgan
