Bazı beşerler kendini şöyle tanımlar:
“Benim sonum çabuk geçer fakat çok çabuk parlarım.”
“Yapım bu türlü.”
“Ben zati fevri biriyim.”
Toplumda çabuk sonlanmak birden fazla vakit doğuştan gelen bir karakter özelliği üzere görülür. Güya birtakım beşerler doğal olarak “öfkeli”, kimileri ise “sakin” doğmuş üzere düşünülür.
Ama gerçek bundan daha karmaşıktır.
Evet, mizacın tesiri vardır. Birtakım beşerler hisleri daha ağır yaşayabilir. Lakin öfkeyi nasıl söz ettiğimizin büyük kısmı sonradan öğrenilir.
Yani birçok vakit problem yalnızca “sinirli biri olmak” değildir; hislerle nasıl baş etmeyi öğrendiğimizdir.
Öfke Öğrenilen Bir Lisan Olabilir
Çocuklukta insan yalnızca konuşmayı değil, hislerini nasıl yaşayacağını da öğrenir.
Eğer bir çocuk:
Evde daima bağırış çağırış görüyorsa,
Sorunların öfkeyle çözüldüğünü izliyorsa,
Sakin bağlantı hiç deneyimlemiyorsa,
Duygularını tabir ettiğinde bastırılıyorsa…
Zihin vakitle şunu öğrenebilir:
“Öfke güçlüdür.”
“Sesini yükseltirsen dikkate alınırsın.”
“Sinirlenmek kendini korumaktır.”
Bu yüzden birtakım insanların öfkesi aslında yıllardır tekrar edilen bir savunma biçimidir.
Çabuk Sinirlenmenin Altında Her Vakit Öfke mi Vardır?
Hayır.
Birçok insan aslında:
Yorulduğu,
Kırıldığı,
Görülmediği,
Baskı altında hissettiği,
Kontrolü kaybetmekten korktuğu için çabuk sonlanır.
Ama bu hisleri söz etmek yerine öfke ortaya çıkar.
Çünkü öfke birtakım beşerler için daha “güvenli” bir histir. Üzgün görünmek kırılgan hissettirebilir lakin öfkeli olmak daha güçlü hissettirebilir.
“Ben Böyleyim” Demek Neden Riskli?
Çünkü bu niyet değişim ihtimalini kapatabilir.
Elbette herkesin mizacı farklıdır. Birtakım beşerler daha dürtüsel olabilir. Fakat:
Bağırmak,
Kırıcı konuşmak,
Kontrolsüz reaksiyon vermek,
İnsanları korkutmak…
Bunlar yalnızca “karakter” diye açıklanamaz.
Davranış öğrenildiyse, değiştirilmesi de mümkündür.
Çabuk Sonlanan Beşerler Ekseriyetle Ne Yaşar?
Dışarıdan “agresif” görünseler bile içlerinde birçok vakit:
Yoğun gerilim,
Baskı,
Birikmiş kırgınlık,
Anlaşılmama hissi,
Kontrol kaybı korkusu olabilir.
Ve enteresan olan şu:
Birçok kişi öfke patlamasından sonra suçluluk hisseder.
Çünkü o anda verdiği reaksiyonun aslında kendisiyle tam olarak örtüşmediğini bilir.
Beyin Neden Süratli Reaksiyon Verir?
Yoğun öfke anında beyin tehdit algılayabilir. Bu durumda düşünmekten çok “reaksiyon vermek” devreye girer.
Özellikle:
Sürekli gerilim altında yaşayan,
Travmatik tecrübeler yaşamış,
Çocuklukta inançlı irtibat görmemiş bireylerde bu alarm sistemi daha hassas olabilir.
Bu yüzden birtakım beşerler küçük olaylara bile büyük reaksiyon verebilir. Zira beyin durumu olduğundan daha tehdit edici algılar.
Öfke İdaresi Öğrenilebilir mi?
Evet.
Ama bu “hiç sinirlenmemek” manasına gelmez. Kıymetli olan:
Öfkeyi erken fark etmek,
Tetikleyicileri tanımak,
Tepki ile his ortasına kısa bir boşluk koyabilmek,
Duyguları bastırmadan söz etmeyi öğrenmektir.
Birçok insan yalnızca öfkesini bastırmaya çalışır. Fakat bastırılan his ekseriyetle daha büyük biçimde geri döner.
Sağlıklı olan, öfkeyi ziyan vermeden söz edebilmektir.
Değişim Nerede Başlar?
Şu soruyla:
“Gerçekten öfkeli miyim, yoksa öteki bir duyguyu mu taşıyorum?”
Bazen insan:
anlaşılmadığı için,
değersiz hissettiği için,
yorulduğu için,
sürekli güçlü kalmaya çalıştığı için sonludur.
Öfkenin altındaki gerçek duyguyu görmek, değişimin en kıymetli adımlarından biridir.
Sonuç
Çabuk sonlanmak büsbütün karakter sorunu değildir. İnsan öfkeyi birçok vakit etrafından, tecrübelerinden ve hayatta kalma formüllerinden öğrenir.
Bu yüzden “Ben buyum” demek yerine, “Ben bunu neden bu türlü yaşıyorum?” diye sormak daha dönüştürücü olabilir.
Çünkü insanın tabiatı kadar, öğrendikleri de davranışlarını şekillendirir. Ve öğrenilen birçok şey vakitle değiştirilebilir.
