Sürekli yetiştirilmesi gereken acil işler, arkası ardı kesilmeyen uzun toplantılar, mesai saatleri dışına taşan e-postalar ve her geçen gün artan performans beklentileri… Tüm bu kaosun içinde birden fazla insan, bir mühlet sonra hislerinden ve fizikî gereksinimlerinden koparak kendini adeta bir “otomatik pilotta” yaşamaya başlarken buluyor. Günler birbirini kovalarken, durup nefes almayı unutuyoruz.
Tükenmişlik sendromu birçok vakit bir gecede ortaya çıkmaz; sinsi ve yavaş yavaş gelişen bir süreçtir. Başlangıçta yalnızca sıradan, küçük bir yorgunluk hissiyle kendini gösterir. Lakin vakitle bu yorgunluk dinlenmekle geçmeyen kronik bir hal alır. Akabinde motivasyon kaybı, sabahları güne başlamaya karşı duyulan derin bir isteksizlik, çalışma arkadaşlarına yahut yapılan işe karşı tahammülsüzlük ve içsel bir duygusal boşluk hissi tabloya eklenir. Kişi, evvelden büyük bir tutkuyla yahut keyif alarak yaptığı işten artık hiçbir zevk almamaya başlar; ama içindeki “başarma” ya da “yetiştirme” dürtüsü nedeniyle tükenmesine karşın durmayı da bir türlü başaramaz.
Birçok çalışan, içine düştüğü bu ruh halini süreksiz bir durum zannederek, “Hafta sonu biraz dinlenirsem geçer” yahut “Şu projeyi bir teslim edeyim, rahatlayacağım” diye düşünür. Halbuki tükenmişlik, yalnızca uyuyarak geçecek kolay bir fizikî yorgunluk değildir; vücudun, zihnin ve ruhun ortaklaşa verdiği son derece hayati bir ikazdır. Üzerimizdeki daima yüksek performans gösterme baskısı, dışarıdan gelen taleplere hudut koyamamak, mükemmeliyetçilik ve kişinin yalnızca kendine ilişkin olan o kıymetli vakti yaratamaması, bu yıpratıcı süreci çok daha hızlandırır.
Unutulmamalıdır ki, sağlıklı ve sürdürülebilir bir iş hayatı, sadece çok ve durmaksızın çalışmakla değil, lakin istikrarlı ve şuurlu çalışmakla mümkündür. Gün içinde zihni boşaltacak kısa molalar verebilmek, kapasiteyi aşan taleplere suçluluk duymadan “hayır” diyebilmek, iş ile özel hayat ortasına net ve aşılamaz hudutlar koymak kişinin ruhsal dayanıklılığının temel taşlarıdır.
Zihnimizde daima yankılanan “Her şeye yetişmeliyim, her krizin üstesinden gelmeliyim” niyeti, tahminen kısa vadede süratli bir muvaffakiyet getirebilir. Fakat uzun vadede bu inanış, kişinin ruh sıhhatini derinden yıpratır ve tükenmişlik hissini adeta bir kartopu üzere büyütür. Halbuki gerçek manada verimli olmak, saatlerce ekran başında kesintisiz çalışıp vücudu hırpalamak demek değildir; tam tersine, kendini yeterli hissederek, istikrarlı ve odaklanmış bir biçimde çalışabilmektir.
Tükenmişlik uçurumunun kenarına gelmemek için bazen hayatın o süratli akışını durdurup, içtenlikle kendimize şu kritik soruyu sormamız gerekir:
“Şu an içinde bulunduğum bu tempo bana, sıhhatime ve geleceğime sahiden yeterli geliyor mu?”
Unutmayalım:
Kendini tüketerek, sıhhatinden ve mutluluğundan ödün vererek sürdürülen hiçbir muvaffakiyet kalıcı değildir. İş hayatında edinilebilecek en pahalı becerilerden biri, kendi fizikî ve duygusal sonlarımızı fark edebilmek, öz şefkat göstermek ve kendimize uygun bakmayı hiçbir vakit ertelememektir. Zira günün sonunda, uygun çalışan değil, yeterli hisseden insan üretken kalır.
Psikolog Beyza Çoban
