Çocuklukta Öğrendiğimiz Hisler Yetişkin Hayatımızı Nasıl Sabote Eder?
Çocukluk periyodu sadece fizikî gelişimin değil, duygusal gelişimin de temellerinin atıldığı bir süreçtir. Bir çocuğun hislerini nasıl tanıdığı, söz ettiği ve yönettiği büyük ölçüde büyüdüğü aile ortamı ve yaşadığı tecrübelerle şekillenir. Çocuklukta öğrenilen duygusal kalıplar, farkında olmasak bile yetişkinlikte kurduğumuz ilgileri, verdiğimiz kararları, öz inancımızı ve hayata bakış açımızı etkileyebilir.
Bazı beşerler neden daima onay arar? Neden hayır demekte zorlanır? Neden sıhhatsiz münasebetler içinde kalmaya devam eder? Bu soruların karşılıkları birden fazla vakit sırf bugünde değil, geçmişte öğrenilen duygusal tecrübelerde gizli olabilir.
Çocuklukta Hisler Nasıl Öğrenilir?
Bir çocuk dünyaya geldiğinde hislerini nasıl yöneteceğini bilmez. Hislerini tanımayı ve tabir etmeyi etrafındaki yetişkinlerden öğrenir.
Örneğin:
Üzüldüğünde teselli edilen bir çocuk,
Korktuğunda anlaşılan bir çocuk,
Öfkelendiğinde hisleri kabul edilen bir çocuk
duygularının doğal ve yönetilebilir olduğunu öğrenebilir.
Ancak her çocuk bu tecrübeleri yaşayamayabilir.
Bazı çocuklar:
Sürekli eleştirilebilir,
Duygularını göstermemesi gerektiğini öğrenebilir,
Yalnız bırakılabilir,
Görmezden gelinebilir,
Aşırı baskı altında büyüyebilir.
Bu durumlar vakitle kimi duygusal kalıpların oluşmasına neden olabilir.
Çocuklukta Öğrenilen Duygusal Kalıplar Nelerdir?
Çocuklukta edinilen kimi inançlar yetişkinlikte de tesirini sürdürebilir.
Örneğin:
“Hata yaparsam sevilmem.”
“Güçlü olmak için hislerimi göstermemeliyim.”
“Herkesi keyifli etmek zorundayım.”
“İhtiyaçlarım kıymetli değil.”
“Yeterince düzgün değilim.”
Bu niyetler vakitle kişinin kendisi ve öbür beşerlerle kurduğu bağlantıyı etkileyebilir.
Sürekli Onay Arama İhtiyacı
Çocukluk periyodunda sevgi ve kabul görmek için daima başarılı olması gerektiğini öğrenen bireyler yetişkinlikte de diğerlerinin onayına gereksinim duyabilir.
Bu şahıslar:
Eleştirilmekten çok korkabilir,
Karar verirken oburlarının görüşlerine bağımlı olabilir,
Sürekli takdir bekleyebilir.
Kendi kıymetlerini dışarıdan gelen geri bildirimlerle ölçmeye başlayabilirler.
Hayır Diyememek ve Hudut Koyamamak
Bazı beşerler diğerlerini kırmamak için kendi gereksinimlerini daima geri plana atar.
Bu durumun temelinde birden fazla vakit çocuklukta öğrenilen kimi bildiriler bulunabilir:
“Uslu çocuk karşı çıkmaz.”
“Başkalarının muhtaçlıkları daha kıymetli.”
“Hayır dersem sevilmem.”
Bu inançlar yetişkinlikte hudut koymayı zorlaştırabilir ve kişinin duygusal olarak tükenmesine neden olabilir.
Sağlıksız İlgileri Tekrarlamak
İnsanlar birden fazla vakit tanıdık gelen bağ dinamiklerine yönelme eğilimindedir.
Çocuklukta:
İlgisizlik,
Aşırı tenkit,
Duygusal ihmal,
Güvensizlik
yaşayan bireyler farkında olmadan emsal bağ örüntülerini yetişkinlikte de tekrar edebilir.
Bu durum kişinin neden daima benzeri alaka sıkıntıları yaşadığını anlamasını zorlaştırabilir.
Başarısızlık Korkusu ve Mükemmeliyetçilik
Çocukluk periyodunda sırf muvaffakiyetleri takdir edilen bireyler vakitle kendilerine karşı çok yüksek beklentiler geliştirebilir.
Bu şahıslar:
Hata yapmaktan korkabilir,
Sürekli kendilerini eleştirebilir,
Başarılarını küçümseyebilir,
Mükemmel sonuçlar elde etmeye çalışabilir.
Sonuç olarak ağır tasa ve tükenmişlik yaşayabilirler.
Duyguları Bastırmak
Bazı çocuklar üzüldüklerinde yahut öfkelendiklerinde:
“Abartıyorsun.”
“Ağlama.”
“Bunda üzülecek ne var?”
gibi yansılarla karşılaşabilir.
Bu durum çocuğun vakitle hislerini bastırmayı öğrenmesine neden olabilir.
Yetişkinlikte ise kişi:
Duygularını söz etmekte zorlanabilir,
Yakın bağlantılar kurmakta zahmet yaşayabilir,
Ne hissettiğini anlamakta zorlanabilir.
Çocukluk Tecrübeleri Mukadderat Midir?
Hayır.
Çocukluk tecrübeleri yetişkinlik hayatını etkileyebilir lakin kişinin geleceğini büsbütün belirlemez.
Farkındalık geliştirmek, geçmiş tecrübeleri manalandırmak ve yeni münasebet marifetleri öğrenmek mümkündür.
İnsanlar hayatlarının her periyodunda kendileriyle ilgili yeni farkındalıklar geliştirebilir ve daha sağlıklı davranış kalıpları oluşturabilir.
Geçmişin Tesirlerini Fark Etmek Neden Kıymetlidir?
Birçok kişi yaşadığı problemlerin sırf bugünkü şartlardan kaynaklandığını düşünebilir.
Ancak bazen:
İlişkilerde yaşanan tekrar eden sorunlar,
Öz itimat eksikliği,
Kaygı,
Sürekli onay muhtaçlığı,
Sınır koyma güçlükleri
çocuklukta öğrenilen duygusal kalıplarla ilişkili olabilir.
Bu ilişkiyi fark etmek değişim için kıymetli bir adımdır.
Ne Vakit Profesyonel Takviye Alınmalı?
Eğer geçmiş tecrübelerin tesirleri:
İlişkilerinizi olumsuz etkiliyorsa,
Sürekli tıpkı problemleri yaşamanıza neden oluyorsa,
Öz itimadınızı zedeliyorsa,
Kaygı yahut duygusal zorlanmalar yaratıyorsa,
bir ruh sıhhati uzmanından takviye almak yararlı olabilir.
Psikoterapi süreci, kişinin geçmiş tecrübelerini anlamasına ve daha sağlıklı his düzenleme marifetleri geliştirmesine yardımcı olabilir.
Çocuklukta öğrendiğimiz hisler ve münasebet kalıpları, yetişkinlik ömrümüzde düşündüğümüzden çok daha fazla tesirli olabilir. Daima onay aramak, hudut koymakta zorlanmak, mükemmeliyetçilik yahut sıhhatsiz ilgi döngüleri bazen geçmişten taşınan duygusal öğrenmelerin bir sonucu olabilir. Lakin geçmiş tecrübeler yazgı değildir. Farkındalık, değişim ve gerektiğinde profesyonel takviye sayesinde daha sağlıklı bağlar ve daha güçlü bir benlik algısı geliştirmek mümkündür.
