Hayatımızda birtakım olayların tekrar tekrar yaşandığını fark ettiğimiz olur. Emsal ilgilere çekilmek, birebir kusurları yapmak, daima birebir kaygılarla uğraş etmek ya da ne kadar gayret göstersek de muhakkak hususlarda ilerleyemediğimizi hissetmek birçok kişinin aklına şu soruyu getirir: “Bu benim yazgım mi?”
Psikoloji açısından bakıldığında, ömrümüzü etkileyen birçok davranışın altında şuurlu olarak fark etmediğimiz niyet, his ve öğrenme kalıpları bulunabilir. Bu nedenle bazen yazgı üzere görünen durumlar, aslında geçmiş tecrübelerden şekillenen ve fark edilmeden sürdürülen davranış örüntüleri olabilir.
Bilinçaltı Nedir?
Günlük ömürde verdiğimiz kararların değerli bir kısmını şuurlu olarak aldığımızı düşünsek de insan davranışlarının tamamı şuur seviyesinde gerçekleşmez.
Psikolojide bilinçaltı kavramı; kişinin farkında olmadığı lakin kanılarını, hislerini ve davranışlarını etkileyebilen zihinsel süreçleri söz etmek için kullanılmaktadır.
Bu süreçler ortasında:
Geçmiş tecrübeler,
Öğrenilmiş davranışlar,
İnanç sistemleri,
Duygusal anılar,
İlişki kalıpları
yer alabilir.
Neden Daima Benzeri Tecrübeler Yaşıyoruz?
Bazı beşerler bağlarında daima tıpkı problemleri yaşadıklarını fark eder.
Örneğin:
Sürekli ilgisiz partnerlere yönelmek,
Aynı çeşit çatışmaların içinde kalmak,
Kendini kıymetsiz hissettiren bağlantıları sürdürmek,
Sürekli başarısız olmaktan korkmak
gibi durumlar tekrar eden hayat örüntüleri olabilir.
Bu tekrarlar birçok vakit tesadüften çok, geçmişte öğrenilen alaka biçimleri ve inançlarla irtibatlı olabilir.
Çocukluk Tecrübeleri Hayatı Nasıl Tesirler?
Çocukluk periyodu, kişinin kendisi ve dünya hakkında temel inançlarını oluşturduğu periyottur.
Örneğin çocuk:
Sürekli eleştirildiyse,
Duygusal olarak ihmal edildiyse,
Başarıya çok kıymet verilen bir ortamda büyüdüyse,
Koşullu sevgi deneyimlediyse
yetişkinlikte kimi inançlar geliştirebilir.
Bunlar:
“Yeterince âlâ değilim.”
“Sevilmek için kusursuz olmalıyım.”
“İnsanlara güvenilmez.”
“Hata yaparsam reddedilirim.”
şeklinde olabilir.
Bu inançlar kişinin davranışlarını farkında olmadan etkileyebilir.
Bilinçsizce Tekrarlanan Kalıplar Nelerdir?
Sürekli Onay Aramak
Kendini bedelli hissedebilmek için daima diğerlerinin takdirine gereksinim duymak geçmiş tecrübelerle bağlı olabilir.
Sınır Koyamamak
Başkalarını üzmekten korkmak ve kendi gereksinimlerini geri plana atmak da öğrenilmiş bağlantı kalıplarından kaynaklanabilir.
Başarısızlık Korkusu
Bazı bireyler başarısız olmaktan o kadar korkar ki yeni fırsatları kıymetlendirmekten kaçınabilir.
Sağlıksız Alakaları Sürdürmek
İnsanlar bazen kendilerine ziyan veren bağlantılara bile alışkın oldukları için bağlı kalabilirler.
Bu durum bilinçsiz halde tanıdık gelen bağ örüntülerini tekrar etme eğilimiyle bağlı olabilir.
Kader mi, Öğrenilmiş Kalıplar mı?
Elbette hayatta denetimimiz dışında gelişen olaylar vardır. Lakin psikoloji açısından değerlendirildiğinde birçok davranış ve ilgi örüntüsü bahttan çok öğrenilmiş tecrübelerle temaslı olabilir.
Kişi:
Neden aynı seçimleri yaptığını,
Neden benzeri bağlar yaşadığını,
Neden belli kaygılarla çaba ettiğini
anlamaya başladığında değişim için de birinci adımı atmış olur.
Fark edilmeyen kalıplar hayatı yönetmeye devam ederken, fark edilen kalıplar üzerinde çalışmak mümkün hale gelir.
Bu Kalıpları Değiştirmek Mümkün Müdür?
Evet.
İnsan beyni hayat uzunluğu öğrenmeye devam eder. Bu nedenle geçmişte öğrenilmiş fikir ve davranış kalıplarının değişmesi mümkündür.
Değişim sürecinde:
Kendini tanımak,
Duygusal farkındalık geliştirmek,
Otomatik kanıları fark etmek,
Sağlıklı hudutlar oluşturmak,
Yeni davranışlar denemek
önemli rol oynar.
Değişim vakit alabilir fakat mümkündür.
Kendinizi Daha Yeterli Tanımak İçin Sorabileceğiniz Sorular
Bazen hayatımızdaki tekrar eden döngüleri fark etmek için kendimize şu soruları sormak yararlı olabilir:
Sürekli yaşadığım meseleler neler?
Benzer münasebetleri seçiyor muyum?
En büyük endişelerim nereden geliyor olabilir?
Kendimle ilgili en sık hangi olumsuz kanıları kuruyorum?
Bu kanıları birinci ne vakit hissetmeye başladım?
Bu sorular kişinin kendi iç dünyasını daha düzgün anlamasına yardımcı olabilir.
Ne Vakit Profesyonel Takviye Alınmalı?
Eğer tekrar eden hayat kalıpları:
İlişkilerinizi olumsuz etkiliyorsa,
Öz itimadınızı zedeliyorsa,
Sürekli korku yaratıyorsa,
Aynı problemleri tekrar tekrar yaşamanıza neden oluyorsa,
bir ruh sıhhati uzmanından dayanak almak yararlı olabilir.
Psikoterapi süreci, kişinin farkında olmadığı niyet ve davranış kalıplarını keşfetmesine ve daha sağlıklı seçimler geliştirmesine yardımcı olabilir.
Hayatımızdaki birtakım tekrar eden tecrübeler birinci bakışta yazgı üzere görünebilir. Lakin birden fazla vakit bu durumların altında geçmiş tecrübelerle şekillenmiş bilinçsiz niyet ve davranış kalıpları bulunabilir. Kendimizi ve hayatımızdaki tekrarları anlamaya başladığımızda değişim için de değerli bir kapı açılır. Geçmiş tecrübeler bizi etkileyebilir, lakin geleceğimizi belirlemek zorunda değildir.
