Çocuklukta Görülmeyen Hisler: Duygusal İhmalin Yetişkinlikteki İzleri

Fakat bütün bunlar, o çocuğun duygusal olarak da görüldüğü manasına gelmez. Zira insan sadece bakım görmeye değil, birebir vakitte anlaşılmaya, duyulmaya ve hislerine alan açılmasına gereksinim duyar. Duygusal ihmal, birden fazla vakit yüksek sesli bir travma üzere yaşanmaz. Bazen meskenin içinde bağırışlar, açık bir şiddet ya da besbelli bir makus muamele yoktur. Lakin çocuk üzgün olduğunda “abartma”, korktuğunda “korkacak ne var”, öfkelendiğinde “ayıp, sus”, ağladığında “bunda ağlayacak ne var” cümleleriyle karşılaşır. Vakitle çocuk şunu öğrenir: “Benim hislerim değerli değil.” İşte bu öğrenme, yetişkinlikte birçok bağın, korkunun ve öz kıymet sorununun görünmeyen kökenlerinden biri olabilir.

Duygusal İhmal Nedir?
Duygusal ihmal, çocuğun duygusal gereksinimlerinin gereğince fark edilmemesi, anlaşılmaması yahut karşılanmamasıdır. Burada sıkıntı ebeveynin çocuğunu sevip sevmemesi değildir. Bir ebeveyn çocuğunu çok sevdiği hâlde onun duygusal dünyasına nasıl temas edeceğini bilemeyebilir. Kendi çocukluğunda hisleri görülmemiş bir yetişkin, çocuğunun hislerini anlamakta zorlanabilir. Çocuk için ise bu durum sevgi eksikliğinden çok “duygusal aynalanma” eksikliği olarak yaşanır. Çocuk ne hissettiğini anlamak için evvel bakım veren kişinin reaksiyonuna muhtaçlık duyar. “Şu an korktun, bu sana güç geldi”, “Üzüldüğünü görüyorum”, “Kızgın olman anlaşılır” üzere cümleler çocuğun iç dünyasını düzenlemesine yardım eder. Bu cümlelerin yokluğunda çocuk kendi hislerini tanımayı, isimlendirmeyi ve yönetmeyi öğrenmekte zorlanabilir.
Yetişkinlikte Nasıl Görünür?
Duygusal ihmal yaşayan bireyler yetişkinlikte birden fazla vakit “Benim çocukluğum makus değildi ancak içimde daima bir eksiklik var” cümlesiyle gelirler. Dışarıdan güçlü, sorumluluk sahibi, başarılı ya da uyumlu görünebilirler. Fakat iç dünyalarında kendilerine yabancılaşmış olabilirler. Bu şahıslar kendi gereksinimlerini fark etmekte zorlanabilir. Bir bağlantıda ne istediğini söylemek yerine karşı tarafın beklentilerine ahenk sağlayabilir. Kırıldığında susabilir, öfkelendiğinde suçluluk duyabilir, yardım istemeyi zayıflık üzere algılayabilir. Bazen de daima diğerlerini mutlu etmeye çalışırken kendi hudutlarını ihmal eder.
Duygusal ihmalin yetişkinlikteki kimi işaretleri şunlar olabilir:

•  Duyguları tanımakta ve tabir etmekte zorlanmak
•  “Ben ne hissediyorum?” sorusuna yanıt verememek
•  İlişkilerde çok ahenk sağlamak yahut büsbütün geri çekilmek
• Yardım istemekten utanmak
•  Kendi muhtaçlıklarını kıymetsiz görmek
• Sürekli güçlü görünmeye çalışmak
•  İçten içe değersizlik, boşluk yahut yalnızlık hissetmek
•  Başkalarının hislerine çok hassas olup kendi hislerine uzak kalmak

Bu belirtiler her vakit tek başına duygusal ihmali göstermez. Lakin kişinin ömür hikayesiyle birlikte değerlendirildiğinde kıymetli ipuçları sunabilir. “Güçlü Olmalıyım” İnancı Duygusal ihmalin en sık bıraktığı izlerden biri, kişinin kendi hislerine karşı uzaklıklı olmasıdır. Çocukken hisleri anlaşılmayan birey, vakitle hislerini bastırmayı öğrenebilir. Zira ağlamak, üzülmek, kırılmak ya da muhtaçlık duymak inançlı hissettirmemiştir. Bu nedenle yetişkinlikte “Ben kimseye yük olmamalıyım”, “Kendi başıma halletmeliyim”, “Duygularımı gösterirsem zayıf görünürüm” üzere inançlar gelişebilir. Kişi hayatını fonksiyonel halde sürdürebilir; çalışır, üretir, münasebetler kurar. Ancak içinde derin bir yorgunluk taşıyabilir. Zira daima güçlü görünmeye çalışmak, insanın en insani taraflarını yalnız bırakmasına neden olur. İlgilerde Duygusal İhmalin Tesiri Çocuklukta duygusal olarak görülmeyen kişi, yetişkinlikte görülmeye ağır gereksinim duyabilir. Ama bu muhtaçlığı tabir etmekte zorlanabilir. Partnerinin onu anlamasını bekler lakin neye gereksinimi olduğunu açıkça söyleyemeyebilir. Küçük bir ilgisizlik, geçmişteki görülmeme hissini tetikleyebilir. Bu durumda kişi ya içe kapanır ya da ağır reaksiyon verir. Birtakım bireyler ise tam bilakis, yakın münasebetlerde duygusal uzaklık kurar. Zira yakınlık, muhtaçlık duymak manasına gelir; gereksinim duymak da geçmişte incinme ihtimalini hatırlatır. Böylelikle kişi sevgi isterken tıpkı vakitte sevgiden kaçabilir. Bu döngü, ilgilerde anlaşılmamışlık, kırgınlık ve tekrar eden çatışmalara yol açabilir.

İyileşme Mümkün mü?
Duygusal ihmalin tesirleri kalıcı olmak zorunda değildir. Düzgünleşme, kişinin evvel kendi hislerini fark etmeyi öğrenmesiyle başlar. “Ben şu an ne hissediyorum?”, “Bu his bana ne anlatıyor?”, “Hangi gereksinimim karşılanmadı?” soruları bu süreçte hayli pahalıdır. Terapi sürecinde kişi, geçmişte adı  konmamış hislerini inançlı bir alanda tanımaya başlar. Kendini suçlamadan, küçümsemeden ve bastırmadan hislerine yaklaşmayı öğrenir. Hislerin bir zayıflık değil, insanın iç dünyasından gelen değerli sinyaller olduğunu fark eder. Düzgünleşme bazen büyük değişimlerle değil, küçük farkındalıklarla başlar. Bir duyguyu inkâr etmek yerine kabul etmek, “Buna üzülmem saçma” demek yerine “Bu beni sahiden incitti” diyebilmek, yardım istemeyi bir yük olmak üzere değil bir bağ kurma biçimi olarak görebilmek güzelleşmenin değerli adımlarıdır.

Kendine Yine Ebeveynlik Etmek
Duygusal ihmal yaşamış bireyler için en değerli çalışmalardan biri, kendi iç sesini dönüştürmektir. Çocukken duyulmamış kişi, yetişkinlikte kendini duymayı öğrenebilir. İçindeki çocuğa bugün şu cümleleri söyleyebilir:
“Duyguların kıymetli.”
“Üzülmen anlaşılır.”
“Korktuğunda yalnız kalmak zorunda değilsin.”
“İhtiyaçların yük değil.”
“Görülmeyi ve anlaşılmayı hak ediyorsun.”
Bu cümleler birinci başta yabancı gelebilir. Zira kişi yıllarca kendine sert, eleştirel ya da aralı davranmış olabilir. Lakin ruhsal güzelleşme, birden fazla vakit insanın kendisiyle kurduğu bağlantının yumuşamasıyla başlar.
Sonuç
Duygusal ihmal, birden fazla vakit “yaşanan” bir şeyden çok “yaşanmayan” bir şeydir. Duyulmayan ağlamalar, sorulmayan sorular, görülmeyen kırgınlıklar, tutulmayan duygusal alanlar… Bu yüzden fark edilmesi vakit alabilir. Lakin bugün yetişkin bir birey olarak geçmişte eksik kalan duygusal temasın izlerini fark etmek, güzelleşmenin birinci adımıdır. İnsan çocukken görülmemiş olabilir; lakin yetişkinlikte kendini görmeyi öğrenebilir. Hislerini bastırmadan, muhtaçlıklarını küçümsemeden, sonlarını suçluluk duymadan tabir edebilir. Zira ruhsal güzelleşme, bazen geçmişi değiştirmekle değil, geçmişin içimizde bıraktığı sese bugün daha şefkatli bir karşılık verebilmekle başlar.

Psikolog Beyza Çoban