Güzel Niyetli Ancak Ziyanlı Ebeveynlik: Çocuğa Farkında Olmadan Verilen 5 Ziyan
Her anne baba çocuğu için en düzgününü ister. Onu müdafaaya, keyifli etmeye ve başarılı bir birey olarak yetiştirmeye çalışır. Lakin ebeveynlikte yeterli niyet her vakit hakikat sonuçlar doğurmayabilir. Bazen çocukları korumak, üzülmelerini engellemek yahut başarılı olmalarını sağlamak emeliyle yapılan davranışlar, farkında olmadan onların duygusal gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Bu durum ebeveynlerin makus niyetli olduğu manasına gelmez. Birden fazla vakit aileler kendi öğrendikleri ebeveynlik modellerini uygular yahut çocukları için en gerçek olanı yaptıklarını düşünürler. Fakat kimi davranışlar uzun vadede çocuğun öz itimadını, sorun çözme hünerlerini ve duygusal dayanıklılığını zayıflatabilir.
Ebeveynlikte Niyet mi Sonuç mu Değerlidir?
Elbette niyet kıymetlidir. Fakat çocuk gelişimi açısından davranışların çocuk üzerindeki tesiri de dikkate alınmalıdır.
Örneğin bir ebeveyn çocuğunu korumak gayesiyle her meselesini çözebilir. Lakin bu durum çocuğun kendi başına sorun çözme marifetlerini geliştirmesini zorlaştırabilir.
Bu nedenle ebeveynlikte sırf güzel niyet değil, davranışların sonuçları da kıymet taşır.
1. Çocuğun Her Sıkıntısını Onun Yerine Çözmek
Birçok ebeveyn çocuğunun üzülmesini istemediği için karşılaştığı her zorluğa müdahale etmeye çalışır.
Örneğin:
Arkadaşlarıyla yaşadığı sıkıntıları çözmek,
Ödevlerini yapmak,
Her yanılgısını düzeltmek,
Karşılaştığı manileri kaldırmak
ilk bakışta gözetici bir davranış üzere görünebilir.
Ancak çocuk vakitle kendi başına tahlil üretme fırsatı bulamaz.
Bu durum:
Öz itimat eksikliğine,
Karar vermekte zorlanmaya,
Sorunlarla baş etme hünerlerinin gelişmemesine
neden olabilir.
2. Daima Eleştirmek ve Kusurlara Odaklanmak
Bazı ebeveynler çocuklarının gelişmesi için eksiklerini göstermenin gerekli olduğunu düşünebilir.
Ancak daima:
Hataları vurgulamak,
Başarıları görmezden gelmek,
Daha düzgününü yapması gerektiğini söylemek
çocuğun kendisiyle ilgili olumsuz inançlar geliştirmesine yol açabilir.
Çocuk vakitle:
“Yeterince güzel değilim.”
“Ne yaparsam yapayım beğenilmiyorum.”
gibi niyetler geliştirebilir.
3. Çok Esirgeyici Davranmak
Çocuğu tehlikelerden korumak doğal bir ebeveynlik misyonudur. Fakat çok esirgeyici tavırlar çocuğun bağımsızlaşmasını engelleyebilir.
Örneğin:
Her kararını ebeveynin vermesi,
Risk almasına müsaade verilmemesi,
Sürekli denetim altında tutulması
çocuğun kendi marifetlerine güvenmesini zorlaştırabilir.
Bu durum ilerleyen yaşlarda tasa ve çekingenlik üzere problemlere taban hazırlayabilir.
4. Çocuğu Daima Diğerleriyle Kıyaslamak
Bazı aileler kıyaslamanın motive edici olduğunu düşünebilir.
Örneğin:
“Bak kardeşin ne kadar başarılı.”
“Arkadaşın senden daha yüksek not aldı.”
gibi tabirler sık kullanılabilir.
Ancak kıyaslanmak birden fazla vakit motivasyonu artırmak yerine yetersizlik hissini güçlendirir.
Çocuk:
Kendini bedelsiz hissedebilir,
Başarılarını küçümseyebilir,
Öz itimat meseleleri yaşayabilir.
Her çocuğun gelişim suratı ve güçlü tarafları farklıdır.
5. Hislerini Küçümsemek
Çocuklar da yetişkinler üzere ağır hisler yaşayabilir.
Ancak kimi durumlarda ebeveynler istemeden şu cins sözler kullanabilir:
“Bunda ağlanacak ne var?”
“Abartıyorsun.”
“Üzülmene gerek yok.”
Bu tıp yaklaşımlar çocuğun hislerini söz etmekten kaçınmasına neden olabilir.
Zamanla çocuk:
Duygularını bastırabilir,
Kendini söz etmekte zorlanabilir,
Anlaşılmadığını hissedebilir.
Duyguların kabul edilmesi, çocuğun duygusal gelişiminin kıymetli bir kesimidir.
Mükemmel Ebeveyn Olmak Gerekir Mi?
Hayır.
Mükemmel ebeveynlik diye bir kavram yoktur. Her ebeveyn vakit zaman kusur yapabilir. Değerli olan yanılgı yapmamak değil, fark etmek ve gerektiğinde değişime açık olmaktır.
Çocuklar kusursuz ebeveynlere değil;
Sevgi dolu,
Tutarlı,
Güven veren,
Duygularını önemseyen
ebeveynlere gereksinim duyar.
Sağlıklı Ebeveynlik İçin Neler Yapılabilir?
Çocuğun gelişimini desteklemek için:
Duygularını dinlemek,
Başarı kadar çabayı da takdir etmek,
Yaşına uygun sorumluluklar vermek,
Kendi kararlarını vermesine fırsat tanımak,
Hata yapmasına müsaade vermek,
Koşulsuz sevgi göstermek
önemli adımlar olabilir.
Ne Vakit Uzman Dayanağı Alınmalı?
Eğer çocukta:
Yoğun telaş,
Öz itimat sorunları,
Davranış sıkıntıları,
İletişim zahmetleri,
Duygusal zorlanmalar
gözleniyorsa bir çocuk ve ergen psikoloğundan dayanak almak yararlı olabilir.
Bazı durumlarda ebeveyn danışmanlığı süreci de ailelerin çocuklarıyla daha sağlıklı bağlantı kurmalarına yardımcı olabilir.
Çocuk yetiştirirken yapılan her davranışın temelinde çoklukla âlâ niyet bulunur. Lakin kimi gözetici yahut yönlendirici yaklaşımlar farkında olmadan çocuğun duygusal gelişimini olumsuz etkileyebilir. Daima eleştirmek, kıyaslamak, çok hami davranmak yahut hisleri küçümsemek uzun vadede öz inanç ve ilgi sorunlarına yol açabilir. Sağlıklı ebeveynlik kusursuz olmak değil, çocuğun gereksinimlerini anlamaya çalışmak ve gelişimine dayanak olmaktır.
