Bilişsel Davranışçı kuram ruhsal rahatsızlıkları açıklarken ve nedenlerini araştırırken psikoloji biliminin bilgilerine dayanır. Rahatsızlıkların tahlilinde kullandığı sözel ve davranışsal teknikler de birebir biçimde bu bilimsel prensiplere ve öğrenme kuramlarına dayalıdır.
Bilişsel Davranışçı kurama nazaran olayları algılama biçimimiz bizim duygusal reaksiyonlarımızı tesirler. Yani “olayları olduğu üzere değil, olduğumuz üzere görürüz”. Kişinin duygusal reaksiyonu direkt olaydan değil, olayla ilgili fikirlerinden etkilenir. Beşerler tansiyon, baskı altında oldukları vakit kanıları değişmeye başlar. Bilişsel Davranışçı Terapi bireylerin külfet verici fikirlerini saptamalarını ve bu kanılarını incelemelerine yardımcı olur. Akabinde işe yaramayan fikirlerini esnetmeyi öğrenen kişi farkındalık geliştirir ve daha düzgün hisseder. Sorun çözme ve davranış değişikliği en çok ele alınan bahislerdir.
Bilişsel Davranışçı terapi yalnızca başvuranların aktüel meselelerini çözmez birebir vakitte bütün ömürleri mühletince meselelerini çözmekte kullanabilecekleri özel bir ekip maharetler de öğretir. Bu marifetler faydasız fikirleri saptamak, inançlarını gözden geçirmek, etrafla yeni alakalar kurmak ve davranışlarında değişiklikler yapmaktır.
Ortaya konulan bu tedavi sisteminin aktifliği bilimsel olarak sınanmış ve yüzlerce klinik araştırmayla birçok ruhsal rahatsızlıkta tesirli olduğu gösterilmiştir.
Dayandığı temel prestijiyle başka psikoterapilerden farklı olan bilişsel terapinin tedavi uygulamaları süreç ve içerik olarak yapılandırılmıştır. Öncelikle kişinin aktüel sıkıntılarına odaklanır, müddet olarak daha sonlu, ve daha çok sorun çözme maksatlıdır.
Terapinin ne kadar süreceği terapistle danışan tarafından birlikte verilir. Ekseriyetle 2-3 seanstan sonra birinci seanslarda ortaya konulan gayelere ne kadar müddette ulaşılabileceği konusunda terapistin kabaca bir fikri olur. Birtakım danışanlar için 6-10 görüşme üzere çok kısa bir müddet kâfi olabilir. Daha uzun periyodik meseleleri olan kimi danışanlar aylarca hatta bir yılı geçen bir mühlet boyunca terapide kalmayı seçebilirler. Danışanla başlangıçta daha sık görüşülür. Kişi kendini daha âlâ hissetmeye başlar başlamaz seansların aralığı açılmaya başlar ve görüşmeler kademeli olarak seyrekleştirilir. Birçok danışan şayet güvenerek ve inanarak seanslara devam ederse 4-5 seans sonra terapide iken öğrenilen hünerlerin gündelik hayat içinde uygulanarak denenmesi ile belirtilerinde bir azalma fark etmeye, kendisini daha âlâ hissetmeye başlar. Terapi sona erdikten 3, 6 ve 12 ay sonra birer güçlendirme seansı yapılır.
Bilişsel Davranışçı Terapi ile birlikte ilaç tedavisinin birlikte yürümesi mümkündür. İlaç kullanılması gerektiğini düşündüğü durumda terapistiniz bu durumu size söyleyerek durumun avantajlarını ve dezavantajlarını sizinle tartışacaktır. Birçok durum hiç ilaç kullanmadan tedavi edilebileceği üzere yalnızca ilaç kullanımıyla geçen meseleler kelam konusu olabilir. Her iki tedavi cinsinin de tesirli olduğu durumlarda tercih müracaata gelen şahsa bağlıdır. Birtakım durumlar iki tedavinin birlikte kullanımına daha düzgün yanıt verir.
