Geleneksel Aile Rolleri
Erkek Rolü: Klasik ailelerde erkek, ekonomik geçimi sağlamak, dış dünyayla ilgiyi yönetmek ve otorite figürü olarak aileyi temsil etmekle yükümlüdür.
Bayan Rolü: Bayan ise mesken içi sorumlulukları üstlenir; yemek, paklık, çocuk bakımı üzere misyonlar onun asli sorumluluğu olarak görülür. Ayrıyeten eşine duygusal takviye sağlamak, aile içi toplumsal ilgileri düzenlemek de bayanın rolüne dahildir.
Roller Ortası İstikrar: Klâsik toplumlarda bu rollerin netliği, çatışmaları azalttığı düşünülse de, ferdî doyumu sınırlamış ve bilhassa bayanların eğitim ve iş hayatındaki pozisyonlarını sonlandırmıştır.
Modernleşmenin Aile Yapısına Etkileri
Kadının İş Hayatına İştiraki: Çağdaşlaşma ile birlikte bayanların eğitim düzeyi artmış, iş gücüne iştirakleri yaygınlaşmıştır. Bu durum, konut içi iş kısmının tekrar tanımlanmasına yol açmış, erkeklerin de bakım verici rollere iştirakini mecburî kılmıştır.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Talepleri: Eşitlikçi pahaların yaygınlaşması, aile içinde eşler ortasında güç istikrarını değiştirmiştir. Bayanlar sadece ekonomik değil, karar alma süreçlerinde de daha aktif bir rol talep etmektedir.
Kişiselleşme ve Özerklik: Çağdaşlaşmanın beraberinde getirdiği kişiselleşme, evlilik kararlarında, çocuk yetiştirme anlayışlarında ve çiftlerin kendi hayatlarını düzenlemelerinde daha fazla özerklik isteğini doğurmuştur.
Çatışma Alanları
1. Mesken İçi İş Kısmı: Klasik ailelerde mesken işleri bayanların sorumluluğundadır. Çağdaş ailelerde konut işlerinin paylaşımı beklentisi, çiftler ortasında uyuşmazlık yaratabilmektedir.
2. Çocuk Yetiştirme Anlayışları: Klasik ebeveynlik otoriter ve kurallara dayalıdır. Çağdaş ebeveynlik ise demokratik, iştirakçi ve çocuğun kişisel muhtaçlıklarını gözetir.
3. Ekonomik Roller: Klasik yapıda erkek tek ekonomik sağlayıcıdır. Çağdaşlaşma ile birlikte çift gelirli aile modeli öne çıkmış, bu da yeni bir istikrar arayışını beraberinde getirmiştir.
4. Karar Alma Düzenekleri: Klâsik ailelerde kararları ekseriyetle erkek verir. Çağdaş ailelerde ortak karar alma süreçleri kıymet kazanır. Bu farklılık, çiftler ortasında güç çatışmalarına yol açabilir.
5. Kuşaklar Ortası Etkileşim: Türkiye’de geniş aile bağlarının gücü, çiftlerin kararlarına ebeveynlerin müdahalesini yaygınlaştırır. Bu durum da çatışmaların değerli kaynaklarından biridir.
Uyum Stratejileri
Eşitlikçi İş Kısmı: Mesken içi sorumlulukların adil paylaşımı, çağdaş bedellerle klâsik alışkanlıklar ortasındaki tansiyonu azaltır.
Esnek Rol Tarifleri: Rollerin katı kalıplardan çıkarılması ve bireylerin yetenek ve şartlarına nazaran yine tanımlanması, aile içi ahengi takviyeler.
İrtibat ve Müzakere: Açık irtibat, çiftlerin farklı beklentilerini tabir etmelerini ve ortak tahliller geliştirmelerini sağlar.
Terapötik Müdahaleler:
– Bilişsel Davranışçı Çift Terapisi (BDÇT): Çiftlerin fonksiyonsuz inançlarını tekrar yapılandırır.
– His Odaklı Terapi (EFT): Çiftlerin duygusal bağlarını güçlendirir.
– Sistemik Aile Terapisi: Jenerasyonlar ortası rollerin dengelenmesine yardımcı olur.
Tartışma
Modernleşme, aile rollerini dönüştürerek eşitlikçi kıymetleri teşvik ederken, klâsik yapılar bu dönüşüme direnç göstermektedir. Türkiye’de çiftler ortasında en sık rastlanan çatışma alanları, mesken içi iş kısmı, çocuk yetiştirme biçimleri ve ekonomik rollerin paylaşımıdır. Lakin yapılan araştırmalar, esnek rol tarifleri ve demokratik irtibat biçimlerinin evlilik doyumunu artırdığını göstermektedir.
Sonuç
Modernleşme süreci, klasik aile rollerini dönüştürmüş ve çiftlerin bağlarında yeni dinamikler yaratmıştır. Klasik ve çağdaş bedellerin uyumlu biçimde birleştirilmesi, aile içi çatışmaların sağlıklı bir formda çözülmesine imkan tanımaktadır. Çift terapisi ve aile danışmanlığı, bu sürecin en kıymetli takviye sistemleri ortasında yer almaktadır.
Kaynakça
Baumrind, D. (1991). Effective parenting during the early adolescent transition. Family Transitions, 60(2), 46–65.
Kağıtçıbaşı, Ç. (2007). Family, self, and human development across cultures: Theory and applications. Psychology Press.
Olson, D. H., & Gorall, D. M. (2006). FACES IV and the Circumplex Model. Family Journal, 14(2), 95–109.
Walsh, F. (2012). Olağan family processes: Growing diversity and complexity. Guilford Press.
Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
