Utangaçlık, çoklukla yeni toplumsal durumlarda utangaç davranma, yabancı bireylerle irtibat kurarken sessiz kalma yahut göz teması kurmaktan kaçınma üzere belirtilerle kendini gösterir. Lakin utangaç çocuklar, ekseriyetle vakitle ortama alışır ve toplumsal etkileşim kurmaya başlar. Bu durum, çocuğun benlik algısında ya da günlük işlevselliğinde besbelli bir bozulmaya yol açmaz.
Öte yandan sosyofobi, çocuğun toplumsal ortamlarda ağır bir telaş hissetmesine, yargılanma korkusu yaşamasına ve bu durumlardan kaçınmasına neden olur. Sosyofobisi olan çocuklar, sınıf içinde kelam almaktan, akranlarıyla oyun oynamaktan ya da öğretmeniyle göz teması kurmaktan kaçınabilir. Bu kaçınma davranışları çocuğun okul muvaffakiyetini, arkadaş münasebetlerini ve öz inanç gelişimini olumsuz istikamette tesirler.
Ayırt etmede dikkat edilmesi gereken temel noktalardan biri, bu davranışların çocuğun fonksiyonelliğini ne seviyede etkilediğidir. Sosyofobi, çocuğun günlük ömrünü sınırlayan ve kronik hale gelebilen bir durumdur. Ayrıyeten sosyofobi çoklukla fizikî belirtilerle de birlikte seyreder: terleme, titreme, mide bulantısı, kalp çarpıntısı üzere.
Terapi süreci, sosyofobik çocukların bu hislerini tanımasını, bunlarla baş etme yolları geliştirmesini ve toplumsal ortamlarda kendilerini daha inançta hissetmelerini sağlar. Bilişsel davranışçı terapi teknikleri, çocuklarla oyun temelli yaklaşımlar ve aileye yönelik psikoeğitimler bu sürecin değerli modülleridir.
Sonuç olarak, her utangaç çocuk toplumsal fobik değildir; lakin toplumsal fobisi olan çocuklar sıklıkla “utangaç” olarak etiketlenip göz arkası edilebilir. Bu nedenle dikkatli bir müşahede, erken müdahale ve gerçek yönlendirme; çocuğun sağlıklı toplumsal gelişimi için kritik bir rol oynar.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
