Rüyalar, hepimizin hayatında bir yer edinmiş, bazen bize gerçek olamayacak kadar hoş şeyler yaşatan bazense kaçmak isteyecek kadar korkutan süreçlerdir. Düş, uykumuzun özelliklerinden biri olup, uykunun REM evresiyle yakından ilgili görsel ve işitsel algı ve duyulardır aslında. Lakin psikolojimiz açısından bu yalnızca bu türlü bir tanımla kalmamakla birlikte, bize daha geniş bir kapı açar. Bu vakte kadar bir çok psikoloji ekolleri rüyayı tanımlamaya çalışmıştır lakin bunlardan en öne çıkan Freud’un hayal tahlili ve açıklamasıdır. Freud, hayalleri saklı ve açık içerikli olan düşler olarak ikiye ayırır. Bilinmeyen içerik semboliktir, rüyayı gören kişinin altta yatan isteklerine ve dürtülerine tekabül eder. Bu biçimde hayaller, bilinmeyen dileklerimizi bize bir nevi sansürle sunar. Böylelikle bizi yaşayacağımız korkudan da korumuş olur. Açık içerik ise, büsbütün ortadadır. Genelde ise günlük işlerimize yahut yapmak isteyipte yapamadığımız olaylara dayanır. Freud, birebir vakitte düşleri “Bilinç altına giden kraliyet yolu” olarak tanımlamıştır. Freud için düş, bilinçaltı değil oraya giden bir yol üzeredir. Pekala düş görmemizin emeli nedir? Neden düş görürüz? Düşleri görmemizin en açık iki nedeni vardır aslında. Birincisi ve en değerlisi, gündelik hayatımızda doyuramadığımız dürtüleri doyurmamızı ve isteğimizi boşaltmamızı sağlar. İkincisi ise, hayatımızda olan bir olayı yahut bir kişiyi düşlerimizde tekrar kendi dileklerimize nazaran yapılandırmamıza imkan sağlar. Bu yüzden o gün içerisinde konuştuğumuz bir olayı yahut bir kişiyi hayalimizde görürüz. Pekala düşlerin nasıl oluştuğunu hiç merak ettiniz mi? Hayalleri düzenleyende, hazırlayanda biziz aslında. Hayallerimiz görülmeden evvel şuurdaki sansür heyetine, denetime gönderilir. Bunu birebir bir tv dizisinin yayınlanmadan evvel RTÜK’e yollanması üzere düşünebiliriz. Sansür heyeti, duşta bizi derinden etkileyecek ve tesirinden kalkamayacağımız bir nokta belirlerse tekrardan düzenlemeye yollar. Ama ne kadar düzenleme yapılırsa yapılsın, birinci yazılan düş daima en altta durur. En sonunda sansür heyetimiz rüyayı uygun bulduğunda rüyayı görürüz ve bu saniyeler içinde olur. Bazen makûs düşler görmemizin nedeni, en altta olan ve daima değiştirilmiş hayalin gün yüzüne çıkmasıdır. Düşlerinizden birdenbire uyandığınız vakitleri hatırlıyor musunuz? Bu, sansür heyetinin hayal görülürken yanlış bir şeyler farketmesi ve birdenbire onu ordan almasıyla oluşur. Orada boşluk oluştuğunda apansız uyanırız ve tahminen daha sonraları rüyayı hiç hatırlamayız bile. Hayallerimizin bu kadar derin bir manası ve oluşumu olması çok garip değil mi? Pekala bu düşlerin manası nedir? Birtakım kültürler hayallerin, gelecekten gelen bir ileti olduğuna inanırlar. Bilhassa Türk kültüründe düşlerin çok derin bir manası vardır. Kültürümüzde, düşlerin tabiri için yazılmış bir çok kitap, bir çok anlamlandırma uğraşı vardır. Lakin bilim insanları ve teorisyenler, hayallerin gelecekten bir mana taşıdığını reddetmekle birlikte aslında onların geçmiş yaşantılarımızı ve bugünümüzü manalandıran şeyler olduğunu savunurlar. Aslında düşünmek istemediğimiz lakin içimizde yer eden dürtülerin düşlerde göründüğünü ve boşaltıldığını söylerler. Hayalleriyle problem yaşayan yahut onları manalandırmak isteyen bireyler, düş tahliliyle ilgilenen terapistlere başvururlar. Hayal tahlilinde, kişinin hangi altta yatan ve farkında olunmayan dürtülerinin rahatsızlık verdiği ve doyurulması gerektiği araştırılır ve anlaşılır. Böylelikle kişi dürtülerini denetim etmeye başlar ve meşakkatlerini manalandırarak daha rahat bir uyku yaşar. Pekala hayal tahlili nasıl yapılır? Hayal tahlili çok derin ve karmaşık bir süreçtir. Hayal tahlili yapan terapist, duşun prensipleriyle birlikte ilerler. Hayalin 15 unsuru vardır. Terapistler, bu 15 unsura nazaran düşlerin üzerinde çalışır ve tahlil ederler. Bu unsurlar genelde, duşta üstünde durulan sembol, insan özelliği, renk ve objelerin değerli olduğunu ve onların araştırılması gerektiğini anlatırlar. Yazının sonuna gerçek yaklaşırken size yapılan bir araştırmadan bahsedeceğim. Sizce duşta en sık görülen üç obje nedir? Yapılan bir araştırmaya nazaran hayalimizde en çok gördüğümüz üç obje; ayakkabı, araç ve araba olmuştur. Artık anımsadınız mı? Ayakkabınızın tekini kaybettiğiniz ve daima onu aradığınız yahut otomobilin bizatihi gitmesi ve onu durdurmaya çalıştığınız hayaller. En az bir kez de olsa bu türlü bir düş görmüşsünüzdür. Bu üç obje sizce ne ile alakalı bir bildiri veriyor bize? Üçü de bizim kişiliğimizle ve karakteristik özelliklerimizle ilgili ileti veren düşlerdir. Ayakkabımızı kaybetmemiz yahut ayağımıza uyduramamamız bizim kişiliğimizi tam oturtamadığımızın ve onunla bazen problemler yaşadığımızın işaretidir. Araç ve araba rüyalarıda tıpkı bu biçimde, direksiyonda birinin olmaması bazen hareketlerimizin elimizden kaçmış üzere hissetmemiz, ve karakterimize ahenk sağlamamamız üzere iletiler verir. Tabi bunlar yalnızca genellemeden ibaret. Büsbütün anlayabilmek için hayal tahlili yapan bir terapiste gitmemizde yarar var. Son olarak değinmek istediğim bir bahis var. Bazen elimizde olmadan bizi rahatsız eden ve ahlak dışı(ensest bağlantı gibi) hayaller gördüğümüzde bu sansür düzeneğimizin zayıfladığına ve bir sorun olduğuna işaret eder. Sansür sistemimizin zayıflaması, bir travma nedeniyle olabilir. Bilinene nazaran sansür düzeneği gerilimli vakitlerde ve ergenlikte çok hassas ve zayıf olur. Bu yüzden o devirlerde bu türlü hayaller görmemiz muhtemeldir. Lakin bu uzun süren bir sürece hakikat giderse altta yatan bir kişilik bozukluğundan şüphelenebilir. Bu da bizim psikotik bir düzleme gerçek gittiğimiz manasına gelir. Bu üzere durumlarda çabucak terapiye başvurulmalı ve tahliller yapılmalıdır.
