Kalıp Yargılar Nasıl Oluşur? Zihnin Süratli Ancak Yanılgılı Kestirme Yolları
Bilişsel Kestirmeler: Heuristikler
İnsan zihni bilgiye boğulduğunda karar vermek için kestirme yollar kullanır. Bu süreçte
küme özellikleri süratlice genelleştirilir.
Örneğin:
“Gençler teknoloji bilir.”
“Yaşlılar daha sakindir.”
“X küme şöyledir.”
Bu genellemeler zihne sürat kazandırsa da gerçekliği çarpıtır.
Sosyal Öğrenme ve Medya Etkisi
Kalıp yargılar birçok vakit aile ortamında, eğitimde ve medyada öğrenilir.
Bir kümenin daima birebir formda gösterilmesi zihinde sabit temsiller oluşturur.
Stereotip Tehdidi
Bir birey kendi kümesine yönelik olumsuz bir kalıp yargıyla karşılaştığında performansı
düşer.
Claude Steele’ın “stereotype threat” araştırmaları bu durumu net ortaya koymuştur.
Kalıp Yargıları Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Kümeler ortası temas
Tekil örnekleri çoğaltmak
Farkındalık çalışmaları
Medya okuryazarlığı
Sonuç
Kalıp yargılar, zihnin süratli karar verme isteğinden doğan fakat alakaları, toplum yapısını ve
bireylerin öz-değerini etkileyen güçlü bilişsel süreçlerdir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
