Lacan’da dert (anxiety, l’angoisse) epeyce özel bir yere sahiptir ve Freud’un telaş kuramından besbelli biçimde ayrılır. Freud’da dert çoklukla bastırılmış cinsel yahut agresif dürtülerin bir sinyali olarak ortaya çıkar; bir tıp “içsel alarm” fonksiyonu görür. Lacan ise bunu daha yapısal bir çerçevede ele alır ve sembolik tertip, dilek ve eksikliklerle ilişkilendirir. İşte Lacan perspektifinden temel noktalar:
1. Kaygı, Obje “a” ile İlişkilidir
-
Lacan’a nazaran telaş, muhakkak bir objeye değil, eksikliğe ve isteğe cevap olarak ortaya çıkar.
-
Kaygı, “objet petit a” (küçük a nesnesi) ile irtibatlıdır; bu obje, öznenin hiçbir vakit tam olarak ulaşamayacağı bir eksikliğin temsilidir.
-
Kaygı, bir tehlikenin değil, eksikliğin ve dilek objesinin işaretidir.
2. Kaygı, Sembolik Nizamın Sarsılmasıdır
-
Lacan’a nazaran özne, Sembolik Düzen’in (dil, yasa, toplumsal düzen) içine yerleştirilir.
-
Kaygı, bu nizamın süreksiz olarak askıya alınması yahut sonlarının belirsizleşmesiyle ortaya çıkar.
-
Yani telaş, sistemi bozan bir boşluğun işaretidir; bu nedenle bazen “anlamsız” yahut “yerinde olmayan” bir huzursuzluk hissi olarak yaşanır.
3. Kaygı ve Arzu
-
Kaygı, ekseriyetle bastırılmış dilek ile alakalıdır lakin direkt onu tabir etmez.
-
Kaygı, öznenin dileğinin sonlarını, eksikliklerini ve kendi pozisyonunu fark ettiği andaki tecrübedir.
-
Lacan’ın meşhur kelamı: “Kaygı, bir şeyin değil, bir şeyin olmadığının işaretidir.”
4. Kaygının İşlevi
-
Kaygı, sembolik nizamı tekrar hatırlatır ve özneyi kendi dileğinin farkına vardırır.
-
Terapi sürecinde telaş, bastırılmış yahut bilinçdışı isteklere ulaşmak için bir kapı misyonu görebilir.
-
Lacan’a nazaran tasa bastırılmaz, tanınır ve sembolik düzlemde konuşulur.
Kısaca özetlersek:
-
Freud’da tasa: içsel dürtülerin sinyali.
-
Lacan’da tasa: eksiklik, dilek ve sembolik düzenle ilgili bir yapısal durum.
-
Korkudan farkı: Kaygı muhakkak bir objeye yöneliktir, telaş ise nesnesiz ve eksiklik odaklıdır.
