Ruh sıhhati yerinde bir ailede yetişen sağlıklı çocuklar, ruh sağlığı yerinde bir toplumun vazgeçilmezidir. Çocukların kendilerine yeten birer yetişkin olmaları, anne babaların istek ettikleri kadar üzerinde en çok kafa yordukları sıkıntılardan biri. ‘Nasıl davranırsam çocuğum özgüvenli, huzurlu, hayatla barışık ve kendinden emin olur’ sorusu pek çok ebeveynin kendi davranışlarını sorgulamalarına sebep. Bu sorgulama üzerlerindeki sorumluluğun farkında olduklarının kıymetli bir göstergesi. Ebeveyn olarak bu sorumluluğu en güzel halde yönetmek, sağlıklı bir tavra sahip olmak çocukların duygusal gelişimi için koşul. Maalesef gerek toplumumuzda gerekse başka toplumlarda, aile alakasının ve ebeveyn tavırlarının değeri hala göz ardı edilmekte.
Zannedildiği üzere tek bir travmatik zorlayıcı yaşantı (ölüm, boşanma, doğal felaketler sonucu kayıplar vb.) değildir çocuğun duygusal gelişimini uzunca bir mühlet sekteye uğratan. Problemler ve yanlışlar, hayata ve beşere hastır.
Sorunun görmezden gelinmesi, konuşulmaması, yok sayılması, soruna çözüm üretilmemesidir duygusal gelişimi asıl olumsuz etkileyen. Ebeveynlerin aile içindeki engelleyici tavırları daima ve uzun müddet tekrar edildiğinde, buna maruz kalan çocuk duygusal açıdan ziyan görür. Düşünün hele, doğuştan içe dönük ve kendini tabir etmekten sıklıkla kaçınan bir çocuğun zorluk karşısında tabir yolu bulamaması, olumsuz hislerini kendi içinde yaşaması, bir türlü halledemediği sorunlarını yetişkin hayatına, yani bir başka deyişle gelecekteki işine, eşine, kendi çocuğuna yansıtmasına sebep olacaktır.
Ruh sıhhati yerinde olmayan ailenin sıhhatsiz tavırlarını sıralamak gerekirse;Fiziksel, duygusal ya da cinsel tacizin varlığı… Taciz ister fizikî şiddet, ister cinsel, ister de sözel olarak kendini göstersin her formda çocuğu yaralar, var olan yetenek ve marifetlerini âlâ şekilde kullanamamasına sebeptir. En temel olarak, utangaç yapıdaki bir çocuğu utangaç olduğu için ‘niye böylesin, çok eziksin’ diye olumsuz eleştirmek, çocuğun ileriki hayatında kendini de birebir halde eleştirmesine ve yaptıklarından randıman alamamasına sebep olur. Mükemmeliyetçilik…
Bizim olduğu üzere başka toplumlarda da çokça kabul gören bu tavır aslında paralize edicidir. Kusursuz tavır yanılgıya müsaade vermez, kusur yapan çocuk sürekli eleştirilir. Böylelikle ilerde daima en iyiyi yapmaya çaba edecek olan çocuk, kaybetmeye ve hezimete tahammül edemez. Katı kurallar, katı ömür stili ve katı inançlar…
Hayata dair olguların siyah ya da beyaz (ya daima ya hiç) algılandığı, sadece tek bir şeyin uygun olup, alternatiflerin büsbütün berbat algılandığı ailelerde hataya ve hayatın aksiliklerine karşı tahammülsüzlük gelişir. Bunu görerek büyüyen çocuk her daim değişen dünyada kendi kuralları konusunda esneyemeyecek ve zorluklar yaşayacaktır.
İrtibata kapalılık ve hislere karşı körlük…
Bu tavır dışarının fikirlerine ehemmiyet veren, komşulara ve akrabalara mükemmel aile tablosu çizme niyetinde olan ailelerde görülür ve aile bireyleri için yıkıcıdır. Sıkıntıların konuşulmadığı ve endişe, öfke, hayal kırıklığı gibi olumsuz hislerin ayıp olmasın diye tabir edilmediği aile ortamları çocuğun duyguları bastırmasına sebep olur. Bastırılan hisler çocuğun ileriki yaşlarında daha tahripkar olarak ortaya çıkar.
Karışık bildiriler…
İyisin/kötüsün; seni çok seviyorum/seni hiç sevmiyorum; yanıma gel/seni gözüm görmesin vb. üzere uçlarda verilen bildiriler çocuğun iç dünyasını allak bullak eder, özgüven gelişimini olumsuz tesirler. Büyüyen çocuk ilişkilerinde güven problemleri yaşar.
Cümbüş ve zevkten mahrumluk…
Birtakım aileler için hayat ciddidir. Espriye, kahkahaya, zevke yer yoktur. Hürmet, duruş, güvenlik, disiplin ve sistem, oyun, cümbüş ve hazdan çok daha önemlidir. Bu ailelerde yetişen çocuk büyüdüğünde hazzı hususta, evlilik dışı ilişkilerde ya da çoka kaçmış rekabette bulmaya çalışacaktır.
İç içe geçmişlik…
Üyelerin iç içe geçtiği ailelerde kimsenin kendi kimliği yoktur adeta. Babanın problemi kızın da sorunu haline gelir. Tüm aile fertleri birebir şeye kızar, aynı şeye sevinir, birebir şeye üzülür. Kimse birbirinden bağımsız hareket edemez.
Sonlar yoktur, kimse birbirinden ayrışamamıştır. Bunu gören çocuk bağımlı ilişkilere bağımlı hale gelir ve kendi başına kendi hayatı ismine karar alamaz. Ruh sıhhati yerinde sağlıklı tavırlara sahip bir ailenin özelliklerine gelince, bu aileler de gerilim yaşar. Ruh sıhhati demek sorunların olmaması anlamına gelmez. Bunun tam bilakis ruh sıhhati, var olan problemler ve gerilim faktörleri ile başa çıkabilme ve bunları asgarî ziyanla tahlile ulaştırma kapasitesidir.
Yapılan yanlışları telafi etmeye istekli olmak, aile üyeleriyle açık ve yargısız bir irtibat kurmaya çaba göstermek, kendi problemlerini, ıstıraplarını ya da dehşetlerini başkalarını suçlamadan söylemeye çalışmak sağlıklı bir ailenin olmazsa olmazları. Birbirini suçlamayan ailede bağlantı mümkündür çünkü olumsuz yargılama yoktur, birbirine etiket yapıştırma yoktur. Aile üyeleri ortasındaki bağın sonları vardır ancak bu hudutlar katı kurallarla belirlenmemiştir. Her birey bağımsızdır, birinin kızdığı bir duruma oburu nötr yaklaşabilir. Kimsenin bir başkası üzerinde duygusal egemenliği yoktur (küsme, surat asma, sevgiden yoksun bırakma vb.). En değerlisi hayattan tat alma, anın keyfini çıkarma ailenin ortak emelidir.
Sevgili anne babalar, yukardaki yaralayıcı tavırlardan kaçınmak ve çocuklarınızı uygun tanımak kendine yeten, huzurlu, hayata itimatla tutunan, kendinden emin bireyler yetiştirmek için epey kıymetlidir. Açık, net ve yargısız bağlantı, uygun dinlemek, anlamaya çalışmak, problemlere birlikte çözüm aramak son derece sevgi ve şefkat dolu bir yaklaşımdır. Bunu model alan çocuklarınız da bir sonraki ailesine tıpkı tavrı taşıyacaktır. Çocuğunuz sizin mahsulünüz olduğu kadar sağlıklı bir topluma da yatırımınızdır.
