1. Terk Edilme Şemasının Kökleri:
Çocuklukta yaşanan boşanma, hastalık, vefat, duygusal ihmal üzere olaylar bireyin dünyayı inançlı bir yer olarak algılamasını engelleyebilir. “Herkes gider”, “Sevildiğim beşerler daima beni terk eder” üzere inançlar vakitle şemaya dönüşür. Bu şema, yetişkinlikte bağlantılara güvensizlik, ağır kıskançlık ve terk edilme dehşetiyle yansır.
2. Şemanın Davranışsal Görünümleri:
– Çok yapışma ve bağlantıda boğulma hissi yaratma
– Terk edilmemek için daima fedakârlık yapma
– Terk edilme dehşetiyle hiç bağ kurmama
– Partnerin ilgisini kaybettiği her anda ağır tasa yaşama
– Bağda küçük ipuçlarını bile terk edilmenin habercisi olarak algılama
3. Şema Terapi Sürecinde Müdahaleler:
– **Yaşantısal teknikler:** Boş sandalye çalışmalarıyla, bireyin çocuklukta terk edilme yaşantısına döndürülerek o anki hisleri tekrar yaşaması ve tamamlaması sağlanır.
– **Yeniden ebeveynleme:** Terapist, danışanın içsel çocuğuna şefkatli ve gözetici bir figürle temas eder. Bu süreç, duygusal boşlukları onarmaya yardımcı olur.
– **Şema günlükleri:** Danışan, gün içinde tetiklenen terk edilme hislerini kaydeder ve şemanın hangi durumlarda aktive olduğunu fark eder.
– **Bilişsel sorgulama:** “Beni daima terk ederler” inancı mantıksal olarak sorgulanır ve bireyin bugünkü gerçekliğiyle tekrar çerçevelenir.
4. Şemanın Ardındaki Hisler:
Terk edilme şeması ekseriyetle ağır endişe, değersizlik, öfke ve çaresizlik üzere hisleri barındırır. Bu hislerle inançlı bir terapötik ortamda temas kurmak, şemanın çözülmesini kolaylaştırır.
5. İnançlı Bağ Kurmanın Ehemmiyeti:
Terapist ile kurulan inançlı bağ, danışan için onarıcı bir tecrübedir. Terapist, danışanı bırakmayacağını ve duygusal olarak erişilebilir olduğunu tekrar tekrar gösterir. Bu bağ, bireyin terk edilmeye dair algısını yine şekillendirir.
6. İlişkisel Farkındalık:
Terk edilme şemasıyla çalışan bireyler, münasebetlerde çok tepkisel olabilir. Şema terapi, bireyin şema modlarını tanımasını ve şemanın tetiklendiği anlarda hangi davranış kalıplarına girdiğini fark etmesini sağlar.
Sonuç olarak, terk edilme şeması bireyin alaka dünyasında inanç inşa etmesini zorlaştırsa da, şema terapiyle bu inanç dönüştürülebilir. İnançlı bağlar kurmak, hisleri söz edebilmek ve içsel çocuğu onarmak bu seyahatin temel taşlarıdır. Terapist bu süreçte hem duygusal bir eşlikçi hem de yine yapılandırıcı bir rehberdir.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
