Travma Nedir?
Travma, kişinin fizikî yahut ruhsal bütünlüğünü tehdit eden, ağır dehşet, çaresizlik yahut denetim kaybı hissi yaratan olaylara verilen duygusal ve ruhsal reaksiyondur. Psikoloji literatüründe travma, yalnızca olayın kendisi değil, kişinin bu olayı nasıl deneyimlediği ile de alakalıdır.
Aynı olay farklı şahıslarda farklı seviyelerde travmatik tesir yaratabilir. Bu nedenle travma, ferdî algı ve dayanıklılık seviyesiyle yakından alakalıdır.
Travma Nasıl Oluşur?
Travma ekseriyetle kişinin baş etme kapasitesini aşan olaylar sonucunda ortaya çıkar. Bu olaylar tek seferlik olabileceği üzere (akut travma) uzun periyodik de olabilir (kronik travma).
Travmaya yol açabilecek birtakım durumlar:
- Fiziksel, duygusal yahut cinsel istismar
- İhmal edilme (duygusal yahut fiziksel)
- Kazalar yahut ani kayıplar
- Şiddete maruz kalma yahut şahit olma
- Doğal afetler
- Çocukluk devrinde inançsız bakım ortamı
Bu tıp tecrübeler, kişinin güvenlik algısını zedeler ve beynin tehdit sistemini daima faal hale getirebilir.
Travmanın Ruhsal Mekanizması
Travmatik bir olay sırasında beyin, “savaş, kaç ya da don” yansısını devreye sokar. Şayet kişi bu durumu sağlıklı halde işleyemezse, olay zihinde “tamamlanmamış bir deneyim” olarak kalabilir.
Bu durum ilerleyen süreçte şu tesirlerle ortaya çıkabilir:
- Aşırı tetikte olma hali
- Ani endişe tepkileri
- Olayı tekrar yaşıyor üzere hissetme (flashback)
- Kaçınma davranışları
Travmanın Belirtileri
Travma yaşayan bireylerde hem duygusal hem de fizikî belirtiler görülebilir:
- Sürekli telaş ve huzursuzluk
- Uyku problemleri
- Konsantrasyon güçlüğü
- Ani öfke yahut duygusal tepkiler
- Sosyal geri çekilme
- Travmatik olayı hatırlatan durumlardan kaçınma
Travmanın Etkileri
Tedavi edilmediğinde travma, bireyin hayat kalitesini önemli formda etkileyebilir. Bilhassa çocukluk devrinde yaşanan travmalar, yetişkinlikte:
- Bağlanma problemleri
- Özgüven sorunları
- İlişki kurmada zorluk
- Anksiyete ve depresyon eğilimi üzere sonuçlara yol açabilir.
