Travma, kişinin dünyaya, öbür insanlara ve kendisine dair temel varsayımlarını sarsar. İnançlı olduğunu düşündüğü dünya artık tehlikeli; güçlü olduğunu sandığı benlik artık kırılgan hissedilebilir.
Travma ve Benlik Algısı
Travma sonrası benlik algısı üç temel alanda değişir.
Kendilik bedeli: Kişi kendini yetersiz, kusurlu yahut hatalı hissedebilir.
Denetim algısı: Hayatın denetim edilemez ve öngörülemez olduğu inancı güçlenir.
İlişkisel itimat: Diğerlerine yakın olmanın tehlikeli olduğu fikri gelişebilir.
Özellikle çocukluk travmalarında, çocuk yaşadığı olumsuzluğu anlamlandıramadığı için kabahati kendine yükler. “Ben bu türlü olduğum için başıma geldi” fikri, yetişkinlikte de içsel bir gerçeklik üzere varlığını sürdürür.
Travma Sonrası Yansılar Birer Ahenk Çabasıdır
Travma sonrası ortaya çıkan davranışlar birçok vakit patolojik olarak etiketlenir. Meğer çok denetim, kaçınma, duygusal donukluk, insanlardan uzak durma üzere yansılar bir vakitler kişinin hayatta kalmasını sağlamış stratejilerdir.
Sorun, bu stratejilerin artık fonksiyonunu yitirmiş olmasına karşın otomatik olarak devam etmesidir. Terapötik süreçte emel bu reaksiyonları ortadan kaldırmak değil, onların neden ortaya çıktığını anlamak ve bireye yeni, daha esnek baş etme yolları kazandırmaktır.
Kimlik Yine Nasıl Kurulur?
Travma sonrası kimlik inşası doğrusal bir süreç değildir. Kişi bazen güçlü, bazen kırılgan hisseder. Güzelleşme; “hiç etkilenmedim” noktasına gelmek değil, etkilendiğini kabul edebilmek ile başlar.
Bu süreçte değerli adımlar şunlardır:
*Yaşananın ismini koyabilmek
*Kendini suçlamayı bırakmak
*Duygulara müsaade vermek
*Sınır koymayı öğrenmek
*Bedeni yine inançlı bir alan olarak deneyimlemek
Kişi travmayla birlikte şekillenen kimliğini sorguladıkça, “travmadan ibaret olmayan” taraflarını de fark etmeye başlar.
Travma ile Yaşamak Değil, Travmayla Birlikte İlerlemek
Travma uygunlaşması, geçmişi silmez; fakat geçmişin bugünü yönetmesini maniler. Kişi vakitle travmanın hayatının tek belirleyicisi olmadığını tecrübeler. Bu noktada travma, kimliğin merkezinden çıkar ve hayat hikayesinin bir kesimi haline gelir.
İyileşme sürecinde en güçlü dönüştürücü öge, kişinin kendisiyle kurduğu bağlantıdır. Yargılayan iç ses yerini anlayan ve koruyan bir iç sese bıraktığında, travmanın bıraktığı izler yumuşamaya başlar.
Travma kişiyi değiştirebilir; lakin bu değişim sırf bir kayıp olmak zorunda değildir. Hakikat takviyeyle, kişi kendini daha derin, daha gerçek ve daha bütün bir yerden tanımayı öğrenebilir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
