1. Kendini İptal Etmek Ne Demektir?
Kendini iptal eden kişi, bağlantılarda “fazla anlayışlı”, “fedakâr” yahut “uyumlu” üzere görünebilir. Fakat bu davranışın ardında, birçok vakit bir görünmezlik dileği, çatışma tasası ve sevilmeme korkusu yatar. Kişi “varsın ben eksileyim lakin ilgi bozulmasın” fikriyle hareket eder.
2. Psikodinamik Temeller
Kendini iptal etmenin kökenleri çoklukla çocuklukta atılır. Aile içinde hislerine yer verilmeyen, talepleri daima ertelenen yahut duygusal olarak ihmal edilen bireyler, “kendimi geri çekersem sevilirim” inancını geliştirebilir. Bu savunma, erişkin alakalarda de otomatikleşerek bireyin kendi benliğini bastırmasına yol açar.
3. Davranışsal Özellikler
Kendini iptal eden bireylerin ilgilerde gösterdiği birtakım tavırlar:
– Kendi muhtaçlıklarını lisana getirmemek
– Daima özür dilemek
– Sessiz kalmak ve onaylamak
– Hudut çizmekte zorlanmak
– İlgide pasif kalmak ve kararları karşı tarafa bırakmak
4. Duygusal Sonuçlar
Bu davranış biçimi kısa vadede çatışmayı önlese de uzun vadede şu hislere neden olur:
– İçsel öfke birikimi
– Görünmez hissi
– Değersizlik duygusu
– Kırgınlık ve yalnızlık
– Vakitle bağlantılardan uzaklaşma isteği
5. Terapötik Müdahaleler
Terapide gaye, danışanın “kendini geri çekme” davranışını fark etmesi ve bu alışkanlığın kökenine inmesidir. Kullanılabilecek kimi yaklaşımlar:
– Şema terapi ile “kendini feda etme” ve “duygusal yoksunluk” şemalarıyla çalışma
– İlişkisel terapi teknikleriyle inançlı irtibat kurma
– His günlüğü ile bastırılan hisleri görünür kılma
– Rol oynama teknikleri ile “hayır deme” ve “ifade etme” marifetlerinin çalışılması
6. Kendine Alan Açmak
Kendini iptal eden birey için en güç vazife, “kendi varlığını kabul etmek”tir. Terapist, danışanın hem alakada hem ferdî ömründe var olabileceği inançlı bir alan yaratır. Bu sayede birey, sevilmek için geri çekilmek zorunda olmadığını öğrenir.
Sonuç olarak, kendini iptal etmek bir çeşit görünmezlik savunmasıdır. Bu savunma, kişiyi bağlardan değil, kendisinden uzaklaştırır. Psikoterapi ile birey, münasebetlerde var olmanın çatışma yaratmak değil; kendini söz etmek olduğunu öğrenir. Bu farkındalık, daha sağlıklı bağlar kurmanın kapısını ortalar.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
