Duygusal İhmalin Tarifi ve Özellikleri
Tanım: Duygusal ihmal, bireylerin bağ içindeki sevgi, ilgi, onaylanma ve takviye gereksinimlerinin karşılanmaması durumudur (Crittenden, 2006). Fizikî şiddet ya da açık bir istismar üzere görünür olmayabilir; fakat ruhsal tesirleri birçok vakit daha derindir.
Özellikler:
– Sessizlik: Açık çatışmalardan çok, duygusal uzaklık ve irtibat eksikliğiyle kendini gösterir.
– Kroniklik: Küçük ihmal davranışları birikir ve yıllar içinde bağlantıyı aşındırır.
– Görünmezlik: Çiftler ekseriyetle sorunun farkına geç varır; ihmal edilen partner çoğunlukla yalnızlık ve değersizlik hisleri yaşar.
Evlilikte Duygusal İhmalin Etkileri
İlişki Üzerindeki Tesirler:
– Partnerler ortasında duygusal bağın zayıflaması
– Evlilik doyumunun azalması
– Yabancılaşma ve uzaklaşma duygusu
– İhanet, boşanma yahut başka yaşama riskinde artış (Whisman, 2016)
Kişisel Ruhsal Tesirler:
– Yalnızlık, reddedilme ve değersizlik duyguları
– Depresyon ve tasa bozuklukları
– Özgüvenin azalması
– Uzun periyodik ihmal durumlarında travmatik gerilim belirtileri
Çocuklar Üzerindeki Tesirler:
Araştırmalar, ebeveynleri ortasında duygusal ihmal gözlemleyen çocukların bağlanma meseleleri yaşama, dertli ya da kaçıngan bağlanma tarzları geliştirme ihtimalinin arttığını göstermektedir (Mikulincer & Shaver, 2007).
Terapötik Yaklaşımlar
1. His Odaklı Terapi (EFT): Çiftlere ihmal edilen duygusal gereksinimleri fark ettirir. Negatif etkileşim döngülerini çözer, inançlı bağlanmayı tekrar kurar (Johnson, 2008).
2. Bilişsel Davranışçı Çift Terapisi (BDCT): Fonksiyonsuz niyet ve inançların bağa tesiri ele alınır. Eşler, birbirlerinin gereksinimlerini yanlış yorumlama eğilimlerini fark eder (Epstein & Baucom, 2002).
3. Bağlantı Maharetleri Eğitimi: Partnerlere açık ve empatik irtibat marifetleri kazandırılır. ‘Ben dili’ kullanımı, etkin dinleme ve hislerin direkt paylaşımı üzerinde çalışılır.
4. Gottman Yaklaşımı: ‘Duygusal banka hesabı’ kavramıyla, çiftlerin küçük ancak daima olumlu davranışlarla inancı yine inşa etmesi hedeflenir. ‘Onarıcı girişimler’ tartışmalarda yıkıcı döngüleri kırar (Gottman, 1999).
5. Mindfulness ve Öz-Şefkat Çalışmaları: Bireylerin hem kendi hem de partnerlerinin hislerine hassaslık geliştirmesi sağlanır. Bilhassa kronik ihmal yaşayan şahıslarda duygusal farkındalık artırılır.
İyileşme Süreci
1. Farkındalık: Partnerler, evliliklerinde ihmalin varlığını kabul eder.
2. Duygusal Söz: Bastırılan hisler terapötik inanç ortamında lisana getirilir.
3. Yine Bağ Kurma: İtimat, açıklık ve karşılıklılık yine inşa edilir.
4. Sürdürülebilirlik: Terapide kazanılan hünerler günlük yaşama entegre edilir.
Güzelleşme süreci her vakit doğrusal değildir. Çiftlerin tekrar eski alışkanlıklarına dönmemesi için uzun vadeli dayanak ve uygulama gereklidir.
Türkiye Bağlamında Duygusal İhmal
Türk kültüründe hisler birden fazla vakit dolaylı biçimlerde tabir edilir. Bilhassa erkeklerin hislerini açıkça göstermekte zorlanması, ihmalin görünmezleşmesine neden olabilir. Klâsik aile yapısında, evlilikte duygusal gereksinimlerin ihmal edilmesi ‘olağan’ bir durum üzere algılanabilmektedir. Bu nedenle çift terapilerinde kültürel hassaslık, eşlerin hem klâsik bedellerini muhafazalarına hem de duygusal paylaşımı artırmalarına yardımcı olur.
Tartışma
Duygusal ihmal, evliliklerde sessiz fakat en yıkıcı problemlerden biridir. Açık bir kriz üzere fark edilmediği için çoklukla geç müdahale edilir. Terapötik yaklaşımlar, eşlerin hem ferdi hem de ilişkisel seviyede farkındalık kazanmalarını sağlar. Bilhassa EFT ve Gottman formülleri, inançlı bağlanmayı ve duygusal yakınlığı güçlendirmede tesirli bulunmuştur (Wiebe & Johnson, 2016).
Türkiye’de yapılacak daha fazla araştırma, kültürel normların duygusal ihmal üzerindeki tesirlerini anlamaya ve uygun terapötik müdahaleler geliştirmeye katkı sağlayacaktır.
Sonuç
Evlilikte duygusal ihmal, görünmez lakin derin tesirler bırakan bir sorundur. Çift terapilerinde farkındalık, duygusal tabir, yine bağ kurma ve sürdürülebilirlik adımlarına odaklanmak, güzelleşmenin temelini oluşturur. İnançlı bağlanmayı destekleyen, bağlantı maharetlerini geliştiren ve duygusal farkındalığı artıran terapötik sistemler, çiftlerin daha doyumlu ve sağlıklı münasebetler kurmasına katkı sağlamaktadır.
Kaynakça
Crittenden, P. M. (2006). A dynamic-maturational model of attachment. Australian and New Zealand Journal of Family Therapy, 27(2), 105–115.
Epstein, N. B., & Baucom, D. H. (2002). Enhanced cognitive-behavioral therapy for couples. American Psychological Association.
Gottman, J. M. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown.
Johnson, S. M. (2008). Hold me tight: Seven conversations for a lifetime of love. Little, Brown Spark.
Markman, H. J., Stanley, S. M., & Blumberg, S. L. (2010). Fighting for your marriage. Jossey-Bass.
Miller, J. (2019). Running on empty: Overcome your childhood emotional neglect. Morgan James Publishing.
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.
Wiebe, S. A., & Johnson, S. M. (2016). A review of the research in emotionally focused therapy for couples. Family Process, 55(3), 390–407.
Whisman, M. A. (2016). Couples and relationship distress. Annual Review of Clinical Psychology, 12, 277–303.
