Çözüm Odaklı Kısa Vadeli Terapinin Kuramsal Temelleri
ÇOKST’nin kuramsal temeli, toplumsal inşacılık ve postmodern psikoloji anlayışına dayanmaktadır. Buna nazaran:
– Gerçeklik bireylerin tecrübe ve anlatılarıyla inşa edilir.
– Danışan, kendi ömrünün uzmanıdır.
– Küçük değişimler bile büyük dönüşümlere yol açabilir.
Bu bağlamda ÇOKST, danışanın sorunlarını tahlil etmekten çok, onun geçmişte işe yarayan tahlillerini, güçlü taraflarını ve geleceğe dair umutlarını ortaya çıkarmayı gayeler.
Terapötik Prensipler ve Teknikler
1. Mucize Sorusu:
Danışana şu soru yöneltilir: ‘Bu gece bir mucize oldu ve sıkıntıların çözüldü. Sabah uyandığında hayatında ne farklı olurdu?’
– Danışanın tahlil odaklı bir gelecek senaryosu oluşturmasını sağlar.
– Somut amaçların belirlenmesine katkı sunar.
2. Ölçek Soruları:
– Danışan durumunu 0–10 ortası bir ölçekle kıymetlendirir.
– Küçük ilerlemeler görünür hale gelir.
– Ulaşılabilir amaçlar koymaya yardımcı olur.
3. İstisna Soruları:
– Sorunun yaşanmadığı ya da daha az olduğu vakitlerin fark edilmesi sağlanır.
– Bu istisnalardan yeni baş etme stratejileri geliştirilir.
4. Güçlü İstikametlerin Vurgulanması:
– Terapist, danışanın kaynaklarını fark etmesine yardımcı olur.
– Öz-yeterlilik ve özgüven artar.
5. Küçük Adımların Değeri:
– Büyük maksatlardan fazla küçük değişimlerin teşvik edilmesi danışanın motivasyonunu artırır.
Yetişkin Terapisinde Kullanım Alanları
Depresyon:
– Gelecek odaklı umutların artırılması
– Davranışsal aktivasyonun teşvik edilmesi
– Küçük muvaffakiyetlerin fark edilmesi
Tasa Bozuklukları:
– Tasanın denetim edilebildiği vakitlerin keşfi
– Geleceğe yönelik daha fonksiyonel senaryoların oluşturulması
İlişkisel Sıkıntılar:
– Çiftlerin geçmişte yaşadığı olumlu devirlerin hatırlatılması
– İrtibatta olumlu küçük değişimlerin teşvik edilmesi
Gerilim ve Ömür Geçişleri:
– Danışanın daha evvel kullandığı tesirli baş etme yollarının yine kullanılması
– Kriz devirlerinde süratli dayanak sağlanması
Türkiye Bağlamında ÇOKST
Türkiye’de ÇOKST’nin ehemmiyeti giderek artmaktadır. Bilhassa:
– İş yoğunluğu yüksek yetişkinlerin kısa vadeli ve sonuç odaklı terapilere muhtaçlık duyması,
– Kültürel olarak küçük muvaffakiyetlerin, umut ve dayanışmanın bedelli görülmesi,
– Toplumsal takviye sistemlerinin güçlü olması,
ÇOKST’nin Türk kültüründe uygulanabilirliğini artırmaktadır. Ayrıyeten çevrimiçi platformlarda ÇOKST uygulamaları, erişim kolaylığı sağlamaktadır.
Araştırmalar ve Etkililik
Meta-analizler, ÇOKST’nin 6–10 seans üzere kısa müddette tesirli sonuçlar verdiğini göstermektedir (Franklin ve ark., 2017). Araştırmalara nazaran:
– Depresyon ve telaş semptomlarında manalı azalma sağlanmıştır.
– Çift ve aile terapilerinde bağlantı marifetlerinin güçlenmesine katkı sağlamaktadır.
– Bireylerin öz-yeterlilik seviyelerini artırmaktadır.
Lakin kronik travmalar yahut önemli kişilik bozukluklarında tek başına kâfi olmayabilir. Bu durumda öbür terapi sistemleriyle (BDT, Şema Terapi, EMDR) entegre edilmesi önerilmektedir.
Tartışma
ÇOKST’nin en güçlü yanı, danışanın sorunlarından çok tahlillerine odaklanmasıdır. Bu yaklaşım:
– Umudu artırır,
– Danışanın faal iştirakini sağlar,
– Kısa müddette somut değişimler yaratır.
Bununla birlikte, eleştirmenler ÇOKST’nin derin travmatik geçmişi olan bireylerde tek başına yetersiz kalabileceğini vurgulamaktadır. Bu nedenle, terapi sürecinde danışanın gereksinimlerine nazaran esnek ve bütüncül bir yaklaşım benimsenmelidir.
Sonuç
Çözüm Odaklı Kısa Müddetli Terapi, yetişkin terapisi bağlamında süratli, pratik ve umut odaklı bir yaklaşım sunmaktadır. Danışanın güçlü istikametlerini vurgulaması, küçük değişimlerin büyük farklar yaratabileceğini göstermesi, Türkiye’deki kültürel pahalarla de ahenk sağlamaktadır.
Kısa müddetli ve delile dayalı yapısıyla ÇOKST, yetişkin terapilerinde değerli bir araç olarak kullanılmaya devam etmektedir.
Kaynakça
de Shazer, S., & Dolan, Y. (2012). More than miracles: The state of the arka of solution-focused brief therapy. Routledge.
Berg, I. K., & De Jong, P. (2002). Interviewing for solutions. Brooks/Cole.
Franklin, C., Zhang, A., Froerer, A., & Johnson, S. (2017). Solution-focused brief therapy: A systematic review and meta-summary of process research. Journal of Marital and Family Therapy, 43(1), 16–30.
Bannink, F. P. (2007). Solution-focused brief therapy. Journal of Contemporary Psychotherapy, 37(2), 87–94.
Türk Ruhsal Müşavere ve Rehberlik Derneği (2021). Tahlil odaklı kısa müddetli terapi uygulama kılavuzu.
