Birinci Adımı Atamamanın Psikolojisi: Yakınlık İsteği ile Kaybetme Korkusu Ortasında Kalmak

Birçok birey için birinci adımı atmak, “haklıyken haksız duruma düşmek” ya da “değersizleşmek” manasına gelir. Bilhassa çocukluk periyodunda hislerini söz ettiğinde karşılık alamamış ya da incinmiş bireylerde, geri adım atmak ağır bir tehdit algısı yaratabilir. Bu bireyler için susmak, duygusal olarak kendini müdafaanın en inançlı yolu haline gelir.

İlk adımı atamamanın bir öbür boyutu da reddedilme dehşetidir. Kişi konuşmak istediğinde karşılık bulamazsa, ikinci bir incinme yaşama ihtimaliyle karşı karşıya kalır. Bu risk, birçok vakit mevcut sessizliğin sürdürülmesini daha “katlanılabilir” hale getirir. Sessizlik acı vericidir; lakin tanıdıktır. Meğer temas, belirsizlik içerir.

İlişki içinde bu durum karşılıklı hale geldiğinde, bir bekleme döngüsü oluşur. Taraflar birbirini özler, konuşmak ister; ama birinci adımı atan taraf olmaktan kaçınır. Vakit geçtikçe sorun yaşanan olay olmaktan çıkar, “kimin başlayacağı”na dönüşür. Bu da alakanın duygusal aralığını derinleştirir.

Psikolojik danışmanlık sürecinde birinci adımı atamamak, güç, denetim ve değersizlik temalarıyla birlikte ele alınır. Kimi vakit birinci adımı atmamak, bireyin kendini müdafaa biçimidir; kimi vakit da ilgi içinde görünür olma uğraşıdır. Bu motivasyonlar fark edildiğinde, kişi kendi davranışını daha net görmeye başlar.

İlk adımı atmak, her vakit yanılgıyı kabul etmek manasına gelmez. Birden fazla vakit bu adım, bağlantıyı kaybetmemeyi seçmektir. Hislerini tabir edebilmek, zayıflık değil; alakayı onarmaya yönelik bir güç göstergesidir. Terapötik süreç, bireyin bu farkındalığı geliştirmesine alan açar.

İlişkilerde tamir, çoklukla küçük bir temasla başlar. Bir cümle, bir bakış ya da bir soru, sessizliği kırabilir. Birinci adımı atabilmek, kusursuz olmaktan değil; insani olmaktan geçer.

Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz