Sessiz Muahedeler: Münasebetlerde Hiç Konuşulmadan Kurulan Ruhsal Mukaveleler
Sessiz mutabakatlar çoğunlukla erken çocukluk tecrübelerine dayanır. Çocuk, bakım verenleriyle kurduğu bağda sevgiye ulaşmanın, kabul görmenin ya da cezadan kaçınmanın yollarını öğrenir. Örneğin, hislerini söz ettiğinde geri çekilen bir ebeveynle büyüyen çocuk, “duygularımı göstermezsem terk edilmem” halinde bilinçdışı bir bağ kuralı geliştirebilir. Bu kural yetişkinlikte romantik ilgilerden iş alakalarına kadar pek çok alana taşınır.
Bu tıp mutabakatların en temel özelliği, iki taraf ortasında açıkça konuşulmamış olmalarıdır. Birey kendi iç dünyasında makul bir beklenti geliştirir; karşı tarafın da bunu tabiatıyla bilmesini bekler. Beklenti karşılanmadığında ise ağır bir hayal kırıklığı, değersizlik hissi ve öfke ortaya çıkar. Birçok vakit bu hisler “anlaşılamamak” teması etrafında şekillenir.
Sessiz mutabakatlar ilgilerde istikrarsız güç dağılımlarına yol açabilir. Daima anlayan, yönetim eden ya da fedakârlık yapan taraf olmak, kısa vadede bağlantıyı sürdürmeyi kolaylaştırsa da uzun vadede tükenmişliğe neden olur. Bu noktada birey, kendi gereksinimlerini bastırarak alakayı ayakta tuttuğunu fark etmeyebilir. Lakin bastırılan gereksinimler dolaylı yollarla ortaya çıkar; pasif agresif davranışlar, ani kopuşlar ya da ağır içe çekilme bu belirtiler ortasındadır.
Terapötik süreçte sessiz mutabakatların görünür kılınması, bireyin bağ içindeki rolünü yine değerlendirmesini sağlar. Danışan, hangi beklentileri lisana getirmeden taşıdığını ve bunların kökenini fark etmeye başladığında, ilişkisel sonlar daha net bir hâl alır. Emel, sessiz mutabakatları büsbütün ortadan kaldırmak değil; onları şuurlu, esnek ve konuşulabilir hâle getirmektir.
Sonuç olarak sessiz mutabakatlar, ilgilerin bâtın mimarlarıdır. Fark edilmediklerinde ilişkisel çatışmaların temel kaynağı hâline gelirler. Sağlıklı bağlar ise beklentilerin açıkça tabir edilebildiği, gereksinimlerin suçluluk duymadan konuşulabildiği alanlarda gelişir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
