Zihinsel artık kavramı, bireyin tamamlayamadığı içsel süreçlerin zihinde faal kalmaya devam etmesini tabir eder. Gestalt psikolojisinde yer alan “tamamlanmamış işler” kavramıyla benzerlik gösterse de zihinsel artıklar sırf geçmiş olaylara değil, hiç yaşanamamış olasılıklara da dayanır. Söylenememiş bir cümle, savunulamamış bir hudut ya da ertelenmiş bir ayrılık kararı zihinde daima güç tüketen bir alan yaratır.
Bu cins artıklar çoklukla bedensel ve duygusal sinyallerle kendini gösterir. Nedensiz huzursuzluk, daima yorgunluk hissi, karar vermede zorlanma ya da birebir kanıya tekrar tekrar dönme bu belirtiler ortasındadır. Birey birden fazla vakit bu hislerin kaynağını mevcut ömür şartlarında arar; meğer asıl kaynak, geçmişte yaşanamamış bir duygusal sürecin zihinde hâlâ etkin olmasıdır.
Nöropsikolojik açıdan bakıldığında, tamamlanmamış duygusal süreçlerin prefrontal korteks ve limbik sistem ortasında daima bir uyarılma hali yarattığı düşünülmektedir. Bu durum, zihnin “tehdit geçti mi?” sorusuna net bir karşılık alamamasıyla alakalıdır. Tehdit fizikî değil; duygusal bütünlüğe yöneliktir. Tabir edilemeyen his, zihinde potansiyel bir risk üzere algılanır.
Terapötik süreçte zihinsel artıklarla çalışmak, geçmişi tekrar yaşatmaktan çok, yaşanamamış olanı sembolik seviyede tamamlamayı gayeler. Hissin isimlendirilmesi, bedensel karşılığının fark edilmesi ve bireyin kendi içsel anlatısını tekrar yapılandırması bu sürecin temel adımlarıdır. Emel, zihnin daima taşıdığı bu yükü hür bırakabilmektir.
Sonuç olarak zihinsel artıklar, görünmez fakat tesirli ruhsal yüklerdir. Bireyin şimdiki anla bağını zayıflatır, hayat gücünü düşürür ve duygusal esnekliği azaltır. Ruhsal düzgünlük hali, sırf yaşananları değil, yaşanamayanları da fark edip tamamlayabilme kapasitesiyle direkt bağlantılıdır.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
