Ergenlik periyodu, hislerin en ağır ve en değişken yaşandığı gelişim evrelerinden biridir. Bir ergen bir anda sevinçliyken kısa müddet sonra öfkeli ya da üzgün hale gelebilir. Bu ani geçişler birçok vakit “abartı”, “şımarıklık” ya da “dengesizlik” olarak yorumlansa da, aslında ergen beyninin ve ruhsal gelişiminin doğal bir sonucudur.
Ergenlikte beyin gelişimi şimdi tamamlanmamıştır. Bilhassa hisleri düzenleyen prefrontal korteks gelişimini sürdürürken, duygusal reaksiyonları yöneten limbik sistem hayli faaldir. Bu durum, hislerin ağır hissedilmesine lakin düzenlenmesinin zorlaşmasına neden olur. Yani ergen güçlü hisseder lakin bu hissi nasıl yöneteceğini bilemez.
Hormonal değişimler de his dalgalanmalarının değerli bir kesimidir. Artan hormon düzeyleri, duygusal hassasiyeti artırır. Küçük bir tenkit büyük bir hayal kırıklığına, kolay bir mahzur ağır bir öfkeye dönüşebilir. Ergen için yaşanan his “geçici” değil, o anın gerçeğidir.
Bir öbür kıymetli etken kimlik gelişimidir. Ergen, “Ben kimim?” sorusuna cevap arar. Bu süreçte onay gereksinimi artar. Arkadaş bağlantıları, aileden gelen yansılar ve toplumsal etraf ergenin duygusal dünyasını direkt tesirler. Kabul görmediğini hissettiğinde üzülür, anlaşılmadığını düşündüğünde öfkelenir.
Ergenlerde ani öfkenin altında birden fazla vakit tabir edilemeyen hisler yatar. Hüzün, hayal kırıklığı, utanç ya da yetersizlik hissi direkt lisana getirilemediğinde öfke olarak dışa vurulur. Öfke, daha güçlü ve kollayıcı bir his olduğu için tercih edilir.
Ani üzülmeler ise çoklukla yüksek beklentiler ve kendini sorgulama ile bağlıdır. Ergenler kendilerini sık sık diğerleriyle kıyaslar. Toplumsal medya, bu kıyaslamayı daha da ağırlaştırır. Oburlarının “daha başarılı”, “daha mutlu” ya da “daha güzel” olduğu algısı, değersizlik hissini tetikler.
Aile içindeki bağlantı de his dalgalanmalarını tesirler. Daima eleştirilen, gereğince dinlenmeyen ya da hisleri küçümsenen ergen, hislerini bastırır. Bastırılan hisler ise ani patlamalar ya da içe kapanmalarla kendini gösterir.
Bu süreçte ebeveynlerin ve yetişkinlerin en sık yaptığı yanılgı, duyguyu değil davranışı amaç almaktır. “Abartıyorsun”, “Bu kadar büyütülecek ne var?” üzere cümleler ergenin anlaşılmadığını hissetmesine neden olur. Anlaşılmayan his daha da şiddetlenir.
Ergenlikte his dalgalanmaları büsbütün yok edilemez; lakin anlaşılabilir ve yönetilebilir hale getirilebilir. Ergene hislerinin olağan olduğu iletisi verildiğinde, kendini söz etme marifeti gelişir. Bu da hem öfkeyi hem de ani üzülmeleri azaltır.
