Son vakitlerde seanslarımda giderek daha sık duyduğum, beni hem düşündüren hem de mesleksel olarak biraz endişelendiren bir cümle var:
“Hocam, dün gece bir görüntü izledim, anlatılanların hepsi bende var. Ben kesin DEHB’liyim.”
Hatta bazen teşhisler daha da spesifikleşiyor; Bipolar, OKB ya da Otizm spektrumu… Evvelce beşerler fizikî ağrıları için Google’a bakıp “kanser oldum” diye korkarlardı; şimdilerde ise gençlerimiz (ve hatta biz yetişkinler) toplumsal medyadaki 15 saniyelik görüntülere bakıp ruhumuza teşhis koyuyoruz.
Gelin, şu mevzuyu biraz “insan insana” konuşalım.
Neden Her Görüntüde Kendimizi Görüyoruz? İzlediğiniz o görüntülerde çoklukla şöyle deniyor: “Şarkı kelamlarını unutuyor musun? Geceleri kafanda senaryolar kuruyor musun? Bazen odaklanamıyor musun? O vakit DEHB olabilirsin!”
Dürüst olalım; çağdaş dünyada yaşayıp da geceleri başında senaryo kurmayan ya da bazen odaklanmakta zorlanmayan var mı?
Psikolojide buna “Barnum Etkisi” diyoruz. Yani o kadar genel, o kadar insani halleri sıralıyorlar ki, “Aaa, bu tıpkı ben!” dememek imkansız hale geliyor. Lakin bir saniye duralım; insan olmak bazen hüzünlü, bazen dağınık, bazen de telaşlı olmayı gerektirir. Her “can sıkıntısı” depresyon, her “dikkat dağınıklığı” nörolojik bir bozukluk mu olmak zorunda?
Gençler Bunu Neden Yapıyor? (Kızmayalım, Anlayalım) Bilhassa ergen danışanlarımın bu etiketlere neden bu kadar sıkı sarıldığını çok düzgün anlıyorum. Ergenlik, “Ben kimim ve bu dünyaya nereye aidim?” sorusunun en yüksek sesle sorulduğu, içsel bir kaos devri.
Böyle fırtınalı bir periyotta, yaşadığı karmaşaya “Benim beynim nöroçeşitli, ben Bipolarım” üzere bir isim koymak, gence garip bir inanç hissi veriyor. “Demek ki ben tembel değilim, demek ki ben garip değilim, benim bir teşhisim var” demek, o belirsizlik içinde bir liman üzere geliyor. Bir kümeye, bir “hashtag”e ilişkin hissetmek istiyorlar. Bu bir yardım çığlığı aslında.
Tehlike Nerede Başlıyor? Sorun şu ki; klinik bir temeli olmadan,bir uzman tabibin görüşü olmadan kendimize yapıştırdığımız bu etiketler, bir mühlet sonra “konfor alanımıza” dönüşebiliyor.
Buna “kendini gerçekleştiren kehanet” diyebiliriz. Kişi, “Benim DEHB’im var, o yüzden aslında ders çalışamam” ya da “Sosyal anksiyetem var, o ortama giremem” diyerek, aslında gayret edebileceği zorluklardan kaçmaya başlıyor. Etiket, tahlilin değil; sorunun bir kesimi haline geliyor.
Son Kelam Niyetine Şayet sahiden canınız yanıyorsa, odaklanamıyorsanız, yataktan çıkmak istemiyorsanız; bu hisleriniz sonuna kadar gerçek ve değerlidir. Bunları asla küçümsemiyorum.
Sadece şunu hatırlatmak istiyorum: Sizin ruhunuz, 15 saniyelik bir görüntüye, tanınan bir müziğin ardına döşenmiş üç hususa sığmayacak kadar derin ve karmaşık.
Siz bir algoritma verisi değilsiniz.Siz bir algoritma verisi değilsiniz. Siz, öyküsü olan bir insansınız. Ve şayet bir teşhis konulacaksa, bırakın bunu 15 saniyelik görüntüler değil; tıp eğitimi almış ve bu mevzuda tek yasal yetkili olan psikiyatri hekimleri yapsın.
Kendinize ve o hoş zihninize haksızlık etmeyin.
