Ebeveynlik, sadece öğrenilen bilgilerle değil; büyük ölçüde içselleştirilmiş deneyimlerle
şekillenir. Kişi çocuk sahibi olduğunda, kendi çocukluğunda şahit olduğu alaka biçimleri,
disiplin anlayışı ve duygusal reaksiyonlar farkında olmadan devreye girer. Bu reaksiyonlar birçok zaman
şuurlu bir tercih değil, otomatik bir cevaptır.
Otomatik davranışlar çoklukla gerilim anlarında ortaya çıkar. Çocuk ağladığında, sınırları
zorladığında ya da ebeveyni zorlayan bir his tetiklendiğinde, kişi düşünmeden reaksiyon verir.
Bu reaksiyonlar, geçmişte “normal”, “doğru” ya da “alışıldık” olarak tecrübelenen ebeveynlik
modellerinin bugüne taşınmış hâlidir.
Burada değerli olan nokta şudur: Kişi, kendi ailesinde gördüğü her şeyi onayladığı için tekrar
etmez. Bilakis, birçok vakit tam zıddını yapmaya niyetlidir. Lakin çocuklukta öğrenilen
duygusal lisan, kriz anlarında şuurlu niyetlerin önüne geçebilir. Bu nedenle otomatik
davranışlar, kişinin kıymetleriyle çelişse bile ortaya çıkabilir.
Birtakım ebeveynler hisleri bastırarak büyütülmüştür; bu nedenle çocuğun ağır duygularıyla
karşılaştığında ne yapacağını bilemez. Kimileri otoriter bir ortamda yetişmiştir; hudut koyarken
sertleşebilir. Kimileri ise çok kollayıcı bir ailede büyümüştür; çocuğun zorlanmasına
tahammül etmekte zorlanabilir. Tüm bu reaksiyonlar, geçmişte öğrenilmiş münasebet kalıplarının
bugünkü yansımalarıdır.
“Benim ailemde böyleydi” cümlesi, birden fazla vakit farkındalığın başladığı yerdir. Kişi bu noktada
bir durup şunu sorabilir: Bu davranış nitekim çocuğuma mı ilişkin, yoksa benim geçmişim mi
devreye girdi? Bu soruyu sorabilmek, otomatikliğin kırılmasında kritik bir adımdır.
Ebeveynlikte otomatik davranışlar fark edildiğinde, emel geçmişi suçlamak ya da
ebeveynleri yargılamak değildir. Bilakis, kişinin kendi tecrübelerini anlaması ve bugünkü
ebeveynliğini daha şuurlu bir tabana taşımasıdır. Zira fark edilmeyen her kalıp, tekrar
etmeye devam eder.
Terapi sürecinde bu otomatik yansılar ele alındığında, ebeveyn birçok vakit kendi
çocukluğuyla temas eder. Kendi muhtaçlıklarının nasıl karşılandığını, hangi hislerine alan
açıldığını ya da hangilerinin bastırıldığını fark eder. Bu farkındalık, ebeveynin çocuğuyla
kurduğu bağlantıyı dönüştürme potansiyeli taşır.
Şuurlu ebeveynlik, kusursuz olmak değil; otomatikliği fark edebilme hüneridir. Kişi her
seferinde farklı davranamayabilir, lakin fark ettiği anda durabilme ve alakayı onarabilme
kapasitesi geliştirebilir. Bu da çocuğa, eksiksiz değil insani bir ebeveynlik modeli sunar.
Ebeveynlikte değişim, “ben böyleyim” demekle değil; “bunu nereden öğrendim?” sorusuyla
başlar. Otomatik davranışlar fark edildikçe, kişi kendi ebeveynliğini geçmişin tekrarı olmaktan
çıkarıp bugünün gereksinimlerine uygun bir münasebete dönüştürebilir.
Kaynak : Doktor Sitesi
