Çoğu danışan terapiye geldiğinde ne yaşadığını tam olarak adlandıramaz. “Garip
hissediyorum”, “Bende bir sorun var” ya da “Ben neden böyleyim?” üzere sözlerle gelir.
Psiko-eğitim tam da bu noktada devreye girer. Meçhul olanı yapılandırır, dağınık deneyimi
kavramsallaştırır.
Psiko-Eğitim Ne Vakit Fonksiyoneldir?
Psiko-eğitim bilhassa ağır korku, panik atak, travma sonrası belirtiler, obsesif
fikirler ya da duygusal regülasyon güçlüklerinde epey düzenleyici bir tesir yaratır.
Zira bilgi, meçhullüğü azaltır. Belirsizlik azaldığında hudut sistemi de sakinleşmeye başlar.
Örneğin bir danışan panik atağın “kalp krizi” olmadığını, bunun sempatik hudut sisteminin
çok aktivasyonu olduğunu öğrendiğinde bedensel belirtilerle kurduğu bağlantı değişir. Artık
yaşadığı şey bilinmez bir tehdit değil; anlaşılabilir bir süreçtir.
Ancak burada kritik nokta, bilginin zamanlamasıdır. Duygusal olarak regüle olmayan bir
danışana erken verilen ağır bilgi, savunma yaratabilir. Psiko-eğitim, duygusal temasın
yerini almamalıdır.
Bilgi Vermek ile Savunma Ortasında İnce Çizgi
Kimi terapötik anlarda bilgi, danışanı histen uzaklaştırabilir. Özellikle
entelektüelleştirme eğilimi yüksek danışanlarda psiko-eğitim, bir kaçış alanına
dönüşebilir. Duyguyu hissetmek yerine onu tahlil etmek daha inançlı gelir.
Bu nedenle psiko-eğitim verirken şu soru kıymetlidir:
“Şu an bu bilgi danışanı hissine yaklaştırıyor mu, yoksa uzaklaştırıyor mu?”
Terapide bilgi, regülasyon için bir araçtır; hissin yerine geçen bir zırh değil.
Psiko-Eğitimin Güçlendirici Yönü
Gerçek dozda ve gerçek anda verilen psiko-eğitim, danışanın kendine yönelik algısını
dönüştürebilir. “Ben zayıfım” fikri, “Sinir sistemim şu an alarmda” bilgisine
dönüştüğünde öz-eleştiri azalır. Kişi kendini bozuk değil; zorlanmış olarak görmeye başlar.
Psiko-eğitim ayrıyeten terapötik iş birliğini güçlendirir. Danışan sürecin pasif bir alıcısı değil;
faal bir iştirakçisi olur. Ne üzerinde çalıştığını, neden çalıştığını ve bunun nasıl
ilerleyeceğini bilmek itimat hissini artırır.
Bilgi burada güçtür; lakin denetim gücü değil, manaya gücüdür.
Her Şey Psiko-Eğitim midir?
Terapi, bilgi aktarma alanına indirgenemez. Danışan birçok şeyi esasen “biliyor” olabilir.
Örneğin bir kişi çocukluk travmasının bugünkü ilgilerini etkilediğini biliyor olabilir. Ancak
bilmek, dönüştürmek manasına gelmez.
Psiko-eğitim, terapinin tamamı değil; bir bileşenidir. Asıl dönüşüm, yaşantısal tecrübe ve
terapötik ilgi içinde gerçekleşir. Bilgi, kapıyı açar. Lakin içeride kalıp yeni bir tecrübe inşa
etmek öbür bir süreçtir.
Terapistin Konumu
Psiko-eğitim verirken terapist uzman rolüne geçer üzere görünse de hiyerarşik bir üst
konumda değildir. Lisan sade, kapsayıcı ve danışanın tecrübesine uyarlanmış olmalıdır.
Klinik kavramlar, danışanın hayatına temas ettiği ölçüde manalıdır.
Bazen bir kavramı açıklamak, danışanın yıllardır taşıdığı utancı hafifletebilir. Bazen de tek
bir metafor, uzun bir akademik açıklamadan daha tesirli olabilir.
Psiko-eğitim öğretmek değil; anlamlandırma sürecine eşlik etmektir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
