Boşanmış Ebeveynler ve Çocukları: Ayrılık Ebeveynler Ortasında Olur, Çocuk İçin Değil
Çocuklar boşanmayı yetişkinler üzere anlamlandırmaz. Onlar için sıkıntı türel bir süreç değil; güvenlik ve bağlılık sorunudur. Anne-babanın birbirinden ayrılması, çocuğun zihninde bazen “beni de bırakırlar mı?” korkusunu tetikleyebilir. Boşanmanın kendisi her vakit travmatik değildir. Travmatik olan, sürecin nası yönetildiğidir.
Çocuğun Yaşına Nazaran Tepkiler
Boşanma süreci çocuğun gelişim devrine nazaran farklı biçimlerde yaşanır. Okul öncesi devirde çocuklar ayrılığı somut düşünür. Anne ve babanın tekrar bir ortaya geleceğine dair hayaller kurabilirler. Ayrıyeten ayrılığı kendi davranışlarına bağlama eğiliminde olabilirler: “Yaramazlık yaptım, o yüzden ayrıldılar.”
Okul çağında çocuklar daha fazla soru sorar. Taraf tutma baskısını daha ağır hissedebilirler. Öfke, içine kapanma ya da akademik düşüş görülebilir. Ergenlik periyodunda ise ayrılık, kimlik gelişimiyle iç içe geçer. Ergen bazen bir ebeveynle çok yakınlaşıp başkasına aralık koyabilir. Münasebetlere dair itimat temaları daha hassas hâle
gelebilir. Fakat unutulmamalıdır ki her çocuk farklıdır. Reaksiyonlar yalnızca yaşa değil, ebeveynlerin tavrına ve çatışma seviyesine bağlıdır.
Çocuk İçin Asıl Sıkıntı Olan Nedir?
Araştırmalar ve klinik müşahedeler şunu gösterir: Çocuklar için en yıpratıcı olan şey boşanmanın kendisi değil; ebeveynler ortası bitmeyen çatışmadır.
Sürekli kötülenen bir ebeveyn, çocuğun iç dünyasında parçalanma yaratır. Zira çocuk her iki ebeveynin de kesimidir. Birini kıymetsizleştirmek, çocuğun kendi kimliğinin bir kısmını kıymetsizleştirmek manasına gelir.
Ayrıca çocuğu aracı yapmak — bildiri taşıyıcı, sırdaş ya da taraf belirleyici pozisyona sokmak — onun gelişimsel hudutlarını aşan bir yük bindirir. Çocuk ebeveynin duygusal boşluğunu doldurmak zorunda kalmamalıdır.
Sağlıklı Bir Ayrılık Mümkün mü?
Evet. Ayrılık sağlıklı yönetildiğinde çocuk için yıkıcı olmak zorunda değildir. Bunun için kimi temel unsurlar vardır:
• Çocuğa yaşına uygun, dürüst lakin sade bir açıklama yapmak
• Ayrılığın onun cürmü olmadığını net biçimde tabir etmek
• Rutinleri mümkün olduğunca korumak
• Ebeveynler ortası çatışmayı çocuğun önünde yaşamamak
• Başka ebeveynle alakayı desteklemek
Çocuk için en inanç verici şey, iki konut olsa bile iki ebeveyninin de onun yanında olduğunu hissetmektir.
Çocuğun Hislerine Alan Açmak
Boşanma sürecinde çocuk sadece üzülmez. Öfkelenebilir, rahatlayabilir, baş karışıklığı yaşayabilir. Bazen bir ebeveyne kızıp başkasına daha fazla bağlanabilir. Bu hislerin hepsi
olağandır. Ebeveynin misyonu, bu hisleri düzeltmek değil; taşımaya yardımcı olmaktır. “Böyle hissetmen normal” cümlesi birden fazla vakit en güçlü takviyedir.Çocuk bazen konuşmak istemeyebilir. Bu da bir baş etme biçimidir. Zorlamak yerine hazır olduğunda konuşabileceğini hissettirmek daha sağlıklıdır.
Ebeveynin Kendi Duygusal Süreci
Boşanma sadece çocuk için değil, ebeveyn için de güç bir geçiştir. Lakin ebeveynin kendi öfkesi, hayal kırıklığı ya da kırgınlığı çocuğun alanına taşındığında roller karışır. Çocuğun ruhsal sıhhati için en esirgeyici faktörlerden biri, ebeveynin kendi duygusal regülasyonudur. Gerekirse ebeveynin takviye alması, çocuğa verilebilecek en güçlü
dolaylı takviyedir. Çocuk, güçlü görünen ebeveyne değil; hislerini yönetebilen ebeveyne gereksinim duyar.
Boşanma bir son olabilir fakat ebeveynlik bitmez. Çocuk için sıkıntı aile yapısının değişmesi değil; inanç hissinin korunup korunmadığıdır. İki konut ortasında büyüyen bir çocuk, şayet duygusal olarak iki ebeveyne de temas edebiliyorsa, içsel bütünlüğünü koruyabilir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
