“Sinirlenince Kendimi Kaybediyorum”: Öfke Denetimi Hakikaten Mümkün mü?
Birçok insan öfkelendiğinde sonradan pişman olacağı şeyler söyleyebilir. Bağırmak, kırıcı konuşmak, denetimi kaybetmek, eşyaları fırlatmak ya da bir anda büsbütün değişmiş üzere hissetmek…
Sonra öfke geçince çoklukla şu cümle gelir:
“Normalde bu türlü biri değilim.”
Aslında birden fazla vakit doğrudur. Zira öfke anında kişi yalnızca o ana değil, geçmişten taşıdığı birçok bastırılmış duyguya da reaksiyon verir.
Peki hakikaten öfke denetimi mümkün mü?
Evet. Lakin evvel kıymetli bir şeyi anlamak gerekiyor: Öfkeyi büsbütün yok etmek değil, onu yönetebilmek hedeflenmelidir.
Öfke Neden Denetimden Çıkar?
Öfke birden fazla vakit apansız ortaya çıkmış üzere görünür. Lakin aslında birikerek büyür.
İnsan:
Uzun müddet gerilim altındaysa,
Kendini söz edemiyorsa,
Sürekli bastırıyorsa,
Sınırları ihlal ediliyorsa,
Değersiz hissediyorsa…
Zihin bir noktadan sonra alarm durumuna geçebilir.
Ve küçük bir olay, büyük bir patlamaya dönüşebilir.
Çünkü kişi yalnızca o an yaşanan şeye değil, birikmiş hislerine da reaksiyon verir.
“Kendimi Kaybediyorum” Hissi Neden Olur?
Yoğun öfke anında beynin mantıklı düşünmeden sorumlu kısmı geri planda kalabilir. Hayatta kalma sistemi devreye girer.
Bu yüzden kişi:
Daha sert konuşabilir,
Dürtüsel davranabilir,
Sonuçları düşünmeden hareket edebilir,
Kendini denetim edemiyormuş üzere hissedebilir.
Yani öfke anında yaşanan durum yalnızca “karakter meselesi” değildir. Beyin ve vücut sahiden alarm moduna geçer.
Ama bu, davranışların sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Öfke Sorunu Olan Beşerler Gerçekte “Sinirli” Beşerler mı?
Her vakit değil.
Bazı beşerler aslında:
Çok kırılmış,
Çok yorulmuş,
Çok bastırılmış,
Sürekli güçlü kalmaya çalışmış olabilir.
Öfke bazen insanın görünür hale gelen tek duygusudur.
Çünkü toplum birçok beşere üzgün olmayı, kırılgan görünmeyi ya da yardım istemeyi öğretmez. Fakat öfke daha “güçlü” bir his üzere algılanır.
Bu yüzden birtakım beşerler ıstıraplarını bile öfke üzerinden gösterir.
Öfke Denetimi Sahiden Mümkün mü?
Evet, ancak “bir anda sakin biri olmak” halinde değil.
Öfke denetimi:
Duyguyu fark etmeyi,
Tetikleyicileri tanımayı,
Tepki vermeden evvel durabilmeyi,
Sağlıklı söz yolları geliştirmeyi içerir.
Yani sorun öfkelenmemek değil; öfke geldiğinde kendine ve karşı tarafa ziyan vermeden yönetebilmektir.
Öfke Denetimi İçin Ne Yapılabilir?
1. Öfkenin Birinci Sinyallerini Tanımak
Birçok insan öfkeyi yalnızca patlama noktasında fark eder.
Oysa vücut ekseriyetle evvelce sinyal verir:
Kalp hızlanır,
Çene sıkılır,
Ses tonu değişir,
Kaslar gerilir,
Tahammül azalır.
Bu anı fark etmek çok değerlidir. Zira denetim en çok burada mümkündür.
2. O An Kazanmaya Değil, Sakinleşmeye Odaklanmak
Öfke anında beşerler birden fazla vakit haklı çıkmaya çalışır. Fakat o sırada beyin savunma modundadır.
Bazen tartışmayı uzatmak yerine kısa periyodik uzaklaşmak daha sağlıklı olabilir.
Çünkü çok yükselmiş bir zihin mantıklı irtibat kuramaz.
3. Bastırılmış Hisleri Görmezden Gelmemek
Sürekli biriken kırgınlıklar sonunda öfkeye dönüşebilir.
Kişi:
Yorulduğunu,
Rahatsız olduğunu,
Kırıldığını,
Sınırlarının aşıldığını vaktinde tabir etmediğinde içsel baskı büyür.
Bu yüzden sağlıklı irtibat, öfke denetiminin değerli bir modülüdür.
4. “Ben Böyleyim” Diyerek Normalleştirmemek
Bazı beşerler öfke sorununu karakter özelliği üzere kabul eder:
“Benim sonum böyledir.”
“Ağzımdan çıkınca geçiyor.”
“Beni sinirlendirmesinler.”
Ama denetimsiz öfke vakitle alakaları, aile bağlarını ve kişinin kendilik hürmetini yıpratabilir.
Öfke anlaşılabilir olabilir; ancak ziyan verici davranışlar normalleşmemelidir.
5. Gerekirse Profesyonel Takviye Almak
Eğer öfke:
İlişkilere ziyan veriyorsa,
Kişiyi korkutacak düzeye geliyorsa,
Fiziksel ya da sözel şiddete dönüşüyorsa,
Sonrasında ağır pişmanlık yaratıyorsa…
Profesyonel dayanak almak değerlidir.
Çünkü birtakım öfke sorunlarının altında çözülmemiş travmalar, ağır gerilim ya da duygusal yükler olabilir.
Sonuç
Öfke makus bir his değildir. Lakin denetim edilmediğinde hem kişiyi hem etrafını yıpratabilir.
Gerçek güç hiç sinirlenmemek değil; sonlandığında kendini kaybetmeden kalabilmektir.
Ve bazen insanın öğrenmesi gereken en kıymetli şey şudur:
Hisler bastırıldığında büyür, anlaşıldığında ise yönetilebilir hale gelir.
