Hayatımızda bazen mantıklı olduğunu bildiğimiz şeyleri yapmakta zorlanabiliriz. Ertelediğimiz işler, kaçırdığımız fırsatlar, son anda vazgeçtiğimiz gayeler ya da bize yeterli gelmediğini bildiğimiz halde sürdürdüğümüz alışkanlıklar bunun örnekleri olabilir. Dışarıdan bakıldığında kişi kendi muvaffakiyetinin önüne geçiyor üzere görünür. Psikolojide bu durum sıklıkla kendini sabote etme davranışı olarak tanımlanır.
Kendini sabote etmek, kişinin şuurlu olarak kendisine ziyan vermesi manasına gelmez. Birçok vakit bu davranışların altında fark edilmeyen kaygılar, geçmiş tecrübeler ve öğrenilmiş fikir kalıpları bulunur. Kişi aslında başarılı, memnun yahut huzurlu olmak ister; lakin birtakım içsel süreçler onu maksatlarından uzaklaştırabilir.
Kendini Sabote Etmek Nedir?
Kendini sabote etmek, kişinin ulaşmak istediği gayelere karşın farkında olmadan kendi ilerleyişini zorlaştıran davranışlar sergilemesidir.
Bu davranışlar ortasında:
Sürekli ertelemek,
Karar vermekten kaçınmak,
Fırsatları değerlendirmemek,
Kendini yetersiz görmek,
Başarıyı küçümsemek,
Sağlıksız bağları sürdürmek
yer alabilir.
Bu davranışlar birinci bakışta mantıksız görünse de birçok vakit kişinin kendisini muhafazaya çalışan ruhsal düzenekleriyle bağlantılıdır.
Kendini Sabote Etmenin Belirtileri Nelerdir?
Kişi birden fazla vakit kendini sabote ettiğinin farkında olmayabilir.
Aşağıdaki durumlar dikkat cazibeli olabilir:
Sürekli Erteleme Davranışı
Önemli işler daima erteleniyor, son dakikaya bırakılıyor yahut hiç başlanamıyorsa bunun altında başarısızlık korkusu yahut mükemmeliyetçilik yatıyor olabilir.
Başarıdan Sonra Geri Çekilmek
Bazı beşerler gayelerine yaklaştıklarında motivasyonlarını kaybedebilir yahut beklenmedik biçimde geri adım atabilir.
Kendini Daima Eleştirmek
Başarıları küçümsemek ve daima eksik istikametlere odaklanmak kişinin potansiyelini kullanmasını zorlaştırabilir.
Aynı Kusurları Tekrarlamak
Benzer bağ meseleleri yaşamak, tıpkı cins insanlara yönelmek yahut tekrar eden olumsuz hayat döngülerinin içinde kalmak da kendini sabote etmenin işaretlerinden biri olabilir.
İnsan Neden Kendi Hayatını Zorlaştırır?
Bu sorunun tek bir yanıtı yoktur. Kendini sabote eden davranışların altında farklı ruhsal nedenler bulunabilir.
Başarısızlık Korkusu
Birçok kişi başarısız olmaktan korktuğu için harekete geçmekte zorlanabilir.
Çünkü başarısızlık birtakım beşerler için:
Yetersizlik,
Değersizlik,
Reddedilme
anlamına gelebilir.
Bu nedenle kişi başarısız olma ihtimaliyle yüzleşmek yerine hiç denememeyi tercih edebilir.
Başarı Korkusu
İlginç bir formda birtakım beşerler muvaffakiyetten da korkabilir.
Başarı:
Daha fazla sorumluluk,
Daha yüksek beklentiler,
Dikkat çekmek,
Eleştirilme riski
anlamına gelebilir.
Bu nedenle kişi farkında olmadan kendisini muvaffakiyetten uzaklaştırabilir.
Düşük Öz Bedel Algısı
Kendisini gereğince pahalı görmeyen bireyler bazen güzel şeyleri hak etmediklerine inanabilirler.
Bu durum:
Sağlıklı alakaları reddetmeye,
Başarıları küçümsemeye,
Fırsatları kaçırmaya
neden olabilir.
Kişi bilinçsizce kendi inançlarını doğrulayan seçimler yapabilir.
Mükemmeliyetçilik
Mükemmeliyetçilik birçok vakit muvaffakiyetle ilişkilendirilse de kimi durumlarda kişinin önündeki en büyük mahzurlardan biri olabilir.
“Ya harika olmazsa?” kanısı:
Başlamayı zorlaştırabilir,
Ertelemeye neden olabilir,
Kaygıyı artırabilir.
Sonuçta kişi ilerlemek yerine olduğu yerde kalabilir.
Çocukluk Tecrübelerinin Etkisi
Çocukluk periyodunda alınan birtakım iletiler yetişkinlikte de tesirini sürdürebilir.
Örneğin:
“Yeterince düzgün değilsin.”
“Hata yapmamalısın.”
“Başarırsan dikkat çekersin.”
“Kendini fazla ön plana çıkarma.”
gibi iletiler kişinin ilerleyen yıllarda kendi potansiyelini sınırlamasına neden olabilir.
Kendini Sabote Etmek Alakalarda Nasıl Görülür?
Kendini sabote etme sadece meslek yahut muvaffakiyet alanında görülmez.
İlişkilerde de:
Sürekli yanlış bireylerle bağ kurmak,
Yakınlaşınca uzaklaşmak,
Güvenmekten kaçınmak,
İyi giden bir ilgiyi bozacak davranışlar sergilemek
şeklinde ortaya çıkabilir.
Bu davranışların altında birçok vakit incinme yahut reddedilme korkusu bulunabilir.
Kendini Sabote Etme Döngüsü Nasıl Kırılır?
İlk adım farkındalıktır.
Kişi:
Hangi durumlarda geri çekildiğini,
Hangi kaygıların onu durdurduğunu,
Tekrarlayan davranış kalıplarını
fark etmeye başladığında değişim mümkün hale gelir.
Bunun için:
Gerçekçi maksatlar belirlemek,
Kendine karşı daha şefkatli olmak,
Hata yapmayı öğrenme sürecinin kesimi olarak görmek,
Olumsuz iç konuşmaları fark etmek
faydalı olabilir.
Ne Vakit Profesyonel Takviye Alınmalı?
Eğer kendini sabote eden davranışlar:
Kariyerinizi etkiliyorsa,
İlişkilerinizde tekrar eden sıkıntılara neden oluyorsa,
Öz itimadınızı zedeliyorsa,
Sürekli birebir döngülerin içinde kalmanıza yol açıyorsa,
bir ruh sıhhati uzmanından takviye almak yararlı olabilir.
Psikoterapi süreci, kişinin davranışlarının altında yatan nedenleri anlamasına ve daha sağlıklı baş etme maharetleri geliştirmesine yardımcı olabilir.
Kendini sabote etmek, kişinin şuurlu olarak hayatını zorlaştırması değil; birçok vakit geçmiş tecrübelerden, kaygılardan ve öğrenilmiş inançlardan kaynaklanan davranış kalıplarıdır. Daima ertelemek, fırsatları kaçırmak, muvaffakiyetten uzaklaşmak yahut emsal sıkıntıları tekrar yaşamak bu döngünün modülleri olabilir. Lakin farkındalık geliştirmek ve gerektiğinde profesyonel takviye almak, kişinin kendi önüne koyduğu görünmez mahzurları aşmasına yardımcı olabilir.
