Darley ve Latané’nin Klasik Deneyi
1968’de yapılan deneyde, bir odada yalnız olduğunu sanan iştirakçi, bir kişinin
kötüleşmesine şahit olduğunda çabucak yardım eder.
Fakat etrafta öteki bireylerin de olduğunu düşündüğünde yardım davranışı dramatik
halde azalır.
Bu durum iki temel düzenekle açıklanır:
1. Sorumluluğun dağılması
2. Toplumsal onay arayışı
Sorumluluğun Dağılması
Kalabalık arttıkça birey şunu düşünür:
➢ “Bir şey yapılacaksa biri yapar.”
Sorumluluğun bölünmesi, yardım davranışını azaltır.
Değerlendirilme Telaşı ve Sessiz Uyum
Beşerler yardım ederken yanılgı yapmaktan ya da abartılı görünmekten çekinir.
Bu nedenle başkalarına bakar ve onların davranışını rehber alır. Şayet kimse harekete
geçmiyorsa bunu “durum önemli değil” halinde yorumlar.
Günümüzde Seyirci Tesiri: Kamera Kaydeden Kalabalıklar
Çağdaş toplumda bystander tesiri yeni bir form aldı:
Yardım etmek yerine olayı kaydeden seyirciler.
Bu davranış:
Sorumluluğun dağılması
Toplumsal medya kültürü
Onay alma isteği İle birleştiğinde, acil müdahalenin gecikmesine yol açıyor.
Seyirci Tesirini Azaltmanın Ruhsal Yolları
Gaye şahsa direkt vazife vermek (“Sen ambulansı orta.”)
Olayın aciliyetini netleştirmek
Bireyin kendi bedelleriyle irtibat kurması
Toplumsal hassaslık eğitimleri
Sonuç
Bystander tesiri, insan davranışının toplumsal şartlardan ne kadar güçlü biçimde
etkilendiğini gösterir. Kalabalık, bireyin yardım etme ihtimalini artırmaz; birçok zaman
azaltır.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
