Leon Festinger’in Toplumsal Karşılaştırma Teorisi
Festinger’e nazaran beşerler kendilerini kıymetlendirmek için objektif bir ölçüt
bulamadıklarında, otomatik olarak diğerleriyle kıyaslamaya yönelir. Bu kıyaslama iki
halde olur:
Üst karşılaştırma: Kendinden daha başarılı, daha güçlü, daha yetenekli olanla
kıyaslamak.
Aşağı karşılaştırma: Kendinden daha zayıf durumda olanla kıyaslamak.
Her iki karşılaştırma tipi de zihinde muhakkak duygusal yansılar yaratır.
Üst Karşılaştırmanın Etkileri
Üst karşılaştırma çoklukla:
Yetersizlik hissi
Kendini bedelsiz görme
Utanç
Motivasyon kaybı
Üzere hislerle sonuçlanır. Lakin yanlışsız seviyede kullanıldığında gelişim motivasyonu da
sağlayabilir.
Buradaki kritik nokta şudur:
➢ “İlham veren karşılaştırma mı yapıyorum, yoksa kendimi tüketen karşılaştırma
mı?”
Toplumsal medya çağında bu hudut kolaylıkla bulanıklaşır.
Aşağı Karşılaştırma ve Düzmece Güvenlik
Aşağı karşılaştırma kısa vadede güzel hissettirse de uzun vadede:
Gelişimi durdurur
Gerçek özgüveni baltalar
Bireyi savunmacı hâle getirir
Zira kıyaslama yaparak sağlanan benlik algısı sürdürülebilir değildir.
Sosyal Medya ve Karşılaştırma Döngüsü
Dijital platformlarda beşerler hayatlarının filtrelenmiş, idealize edilmiş versiyonlarını
paylaşır. Bu durum, kıyaslamanın doğal seviyesini bozar ve daima üst karşılaştırma
yapmaya neden olur.
Bu süreç:
Korkuyu artırır
Öz-değeri düşürür
Muvaffakiyet tariflerini çarpıtır
Sonuç olarak birey kendi gerçekliğinden kopar.
Karşılaştırma Davranışını Azaltmak İçin Ruhsal Stratejiler
1. Gerçeklik farkındalığı: Toplumsal medyanın bir vitrin olduğunu fark etmek
2. Kendi gelişim çizgisini takip etmek: Diğeriyle değil, kendi geçmiş hâlinle
kıyaslamak
3. Kıymet temelli hayat: “Nasıl görünmeliyim?” yerine “Ne beni tatmin ediyor?”
sorusuna odaklanmak
4. Kıyaslamayı fark etmek: Her kıyaslamanın altında bir gereksinim olduğunun bilincinde
olmak
Sonuç
Karşılaştırma insan tabiatının bir kesimidir; lakin denetim edilmediğinde psikolojik
sıhhati önemli biçimde tesirler. Toplumsal psikoloji, karşılaştırmanın farkındalıkla yönetildiğinde
gelişimin bir modülü olabileceğini vurgular.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
