CAS2 (Cognitive Assessment System – Second Edition)’nin Tanıtımı
CAS (Cognitive Assessment System) 5-17 yaş ortası çocukların bilişsel süreçlerini pahalandırmak emeliyle Das ve Naglieri tarafından 1997 yılında geliştirilmiş ve Türkçe kullanımı ise İ.Ü. Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tamer Ergin tarafından ülkemize kazandırılmıştır. CAS’in tüm hakları İstanbul Üniversitesi’ne aittir. Ülkemizde CAS eğitimleri 2017 yılında başlamış olup hala İstanbul Üniversitesi Daima Eğitim Merkezi bünyesinde devam etmektedir. PASS Teorisi’ne dayanılarak geliştirilmiş olan CAS; Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel Süreçler olmak üzere toplam dört bilişsel süreç alanını ölçmektedir.
CAS2 (Cognitive Assessment System-Second Edition) 5-18 yaş ortası çocukların bilişsel süreçlerini pahalandırmak maksadıyla Das, Naglieri ve Goldstein tarafından 2014 yılında CAS’in ikinci sürümü olarak geliştirilmiş ve Türkçe kullanımı tekrar Doç. Dr. Tamer Ergin tarafından ülkemize kazandırılmıştır. Ülkemizde CAS2’nin standardizasyonu 6 akademisyenin, 45 testörün iştiraki ile TÜİK’e nazaran seçilen 12 bölgede, toplam 14 vilayette 1596 öğrenci üzerinde tamamlanmıştır. CAS2 eğitimleri Ardıl Eğitim ve Danışmanlık Merkezi bünyesinde 2025 yılında verilmeye başlanmıştır. CAS2, CAS’in gözden geçirilmiş hali olup her ikisi de PASS Teorisi’ne (Planning-Planlama, Attention-Dikkat, Simultaneous-Eşzamanlı, Successive-Ardıl) dayanmaktadır.
NEDEN CAS2?
CAS’de yer alan kimi alt testler CAS2’de büsbütün çıkarılmış ve yeni alt testler eklenmiştir. CAS2’de birçok alt testte husus sayısı arttırılmıştır. Mühletler değişmiştir. Birebir vakitte yönergelerde de farklılıklar oluşturulmuştur. Böylelikle CAS2’nin yapısı aktüel gereksinimlere uygun hale getirilmiştir. CAS2;
- uzman bireyler tarafından çocukların bilişsel süreçlerdeki performansını değerlendirmede;
- bireysel farklılıklara uygun eğitim programlarının yapılandırılmasında;
- bilişsel performans alanlarında olumlu farklılık gösteren çocukların tanınmasında ve yönlendirilmesinde;
- okul çağında yaşanabilecek sorunların erken tanınmasında ve tedbir alınmasında kullanılabilecek değerli bir araç olacaktır.
CAS2 sonuçlarının yorumlanmasında PASS Teorisi ile tanımlanmış olan dört bilişsel süreç alanına ve bilişsel süreçlerin bileşkesi olan Tam Puana ilişkin bileşen puanları, yüzdelik sıralaması ve inanç aralıkları verilmektedir. Ayrıyeten bu dört bilişsel süreç alanının fonksiyonlarını değerlendirmede ele alınan 12 alt test skorları detaylı olarak tahlil edilmektedir. Gerek dört PASS ölçeği ve Tam Puanı gerekse her bir ölçeğe ilişkin alt testler, hem betimleyici tabirler sınıflamasına nazaran hem de teorinin vurgulamış olduğu temel kriterlerden biri olan bilişsel süreçlerin “bütüncül” yapısını bozan durumlar tahlil edilmektedir. Betimleyici tabirler sınıflamasına nazaran öğrencinin güçlü ve zayıf istikametlerine ve ayrıyeten bilişsel fonksiyonların bütünlüğünü bozan tutarsızlıklara vurgu yapılmaktadır. Böylelikle çocuğun tanılanması için güçlü deliller sunulmaktadır.
Üstelik tanısal datalara uygun bilişsel manada desteklenmesi ve güçlendirilmesi gereken alanlar detaylı olarak ele alınmaktadır. Bilişsel müdahale gayeli çalışmalarda yönlendirici olması ismine dört PASS bilişsel sürecin her birinin fonksiyonel boyutunu ele alan alt testlerdeki puanların yaş denklikleri de verilmektedir. Böylelikle hangi bilişsel fonksiyonun hangi yaş denkliğinde olduğuna gelişimsel olarak vurgu yapılmakta ve bilişsel müdahalenin gelişimsel dinamikler göz önüne alınarak gerçekleştirilmesine imkan yaratılabilmektedir.
Ayrıca CAS2 ek bileşenleri ile CAS2 tahlillerinin alanı genişletilmiştir. Çalışma belleksiz yürütücü fonksiyonlar, çalışma bellekli yürütücü fonksiyonlar, çalışma belleği, sözel içerik ve sözel olmayan içerik bileşen fonksiyonlara ek olarak alandaki tüm psikopedagojik teorileri kapsayıcı sonuçlar sunmaktadır. CAS2 ile birlikte çocuğun görsel ve işitsel içerikli ardıl bilişsel süreçlerden elde ettiği performansa dayanılarak Görsel-İşitsel Karşılaştırması yapılabilmekte ve böylelikle elde edilen sonucun hem istatiksel hem de klinik olarak manalı olup olmadığı belirlenebilmektedir. Ayrıyeten çocuğun birinci ve ikinci CAS2 sonuçlarının karşılaştırılmasına ait tahlillerin yer aldığı bir tablo da kayıt formunda yer almaktadır. Böylelikle çocuğun eğitimsel gereksinimi elde edilen bulgulara dayanılarak belirlenebilmekte ve uygun bilişsel müdahale programı yolu ile daha fonksiyonel dayanağın sağlanması mümkün olabilmektedir.
CAS ve CAS2 aşağıdaki durumların kıymetlendirilmesi hedefi ile de kullanılmaktadır.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Değerlendirilmesi
CAS, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların bilişsel süreç özelliklerinin kıymetlendirilmesi için uygun bir araçtır. Dikkat ve Planlama Ölçekleri bu teşhis düşünüldüğündü bilhassa değerlidir. Dikkat Ölçeği; bireyin, seçici dikkatte, uygun uyarıcıya yönelmede ve uygun olmayan uyarıcılara ise direnmede ne kadar başarılı olduğunun belirlenmesi konusunda uygulayıcılara imkan sağlar. Planlama Ölçeği; çocukların, bilişsel aktiviteleri organize etmede ve kendilerini programlamadaki seviyelerini belirlemede ne kadar başarılı olduklarının belirlenmesinde uygulayıcılara yeterli bir kıymetlendirme aracı sağlar.
Öğrenme Zahmeti Olanların Değerlendirilmesi
CAS, Öğrenme zahmetinin altında yatan bilişsel süreçlerin kıymetlendirilmesi için de uygun bir araçtır. Örneğin, okumadaki şifre çözmeyle bağlı Ardıl Bilişsel Süreç sorunlarının ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel Süreç Puanları okuduğunu anlamayla ilgili olabilir. Tıpkı biçimde, matematik sorunlarının tahliliyle ilgili Planlama zahmetlerinin belirlenmesinde kullanılabilir.
Zihinsel Engelli Olanların Değerlendirilmesi
Bir çocuğun zihinsel engelli olma ihtimalinin belirlenmesinde CAS iki açıdan kullanışlıdır. Birincisi, çocuğun eğitim yoluyla sonradan öğrendiği bilgilere çok az gereksinim duyan bir kıymetlendirme sağlar. Böylelikle çocuk bilgi eksikliği nedeniyle testlerde başarısız olmayacak ve doğal performansı puanlara tam olarak yansıyacaktır. İkincisi, birçok farklı bilişsel sürecin değerlendirilebilmesine imkan sağladığı için ayırıcı tanıya yardımcı olabilecektir.
Travmatik Beyin Hasarı Olanların Değerlendirilmesi
Dört PASS ölçeğinin her biri, travmatik beyin hasarına karşı hassas olan çok çeşitli bilişsel süreçlerin ölçümüne imkan sağlar. Tertip, dürtü denetimi, dikkat, sorun çözme ve planlama bilhassa travmatik beyin hasarı olan çocuklarda sorun oluşturmaktadır (Savage ve Wollcott, 1994) ve CAS bu bilişsel işlevleri kapsamaktadır.
Ciddi Duygusal Bozuklukları Olanların Değerlendirilmesi
CAS, önemli duygusal bozuklukları olan çocukların değerlendirilmesinde de yardımcı olabilecek bilgiler sağlar. Bu çocukların davranış denetimi, başka bireylerle yaşadıkları toplumsal sorunları ve dürtüsellikle ilgili olarak yaşadıkları zahmetleri CAS Planlama ölçeğindeki düşük puanlarla ilişkilendirilebilir.
Üstün Zekalı Çocukların Değerlendirilmesi
CAS’in dört ölçeği de üstünlüğün kıymetlendirilmesi için gerekli olan bilişsel süreçlerin kıymetlendirilmesine imkan sağlar. CAS bilişsel süreçlerin geniş kapsamlı bir halde ölçümüne imkan sağlar ve klâsik zeka testleriyle ölçülemeyen bilişsel alanlarda üstün olan bireyleri belirleyebilir. Ölçülen işlevlerin daha geniş kapsamlı olması nedeniyle klâsik testlerle belirlenenlere nazaran daha çeşitli alanlarda üstün olan çocukları belirleyebilir.
Planlama Sorunları Olanların Belirlenmesi
CAS, çocuğun planlama ve tertip seviyesini pahalandırmak için sistematik ve yapısal bir usul sağlar (Weyandt ve Willis, 1994). Planlama alt testleri çocuğun aktiflikleri organize etmesine, uygun stratejiler kullanmasına, dürtüselliğine, davranışlarını düzenlemesine ve kıymetlendirilmesine karşı hassastır.
Muvaffakiyetin Evvelce Kestirilmesi
CAS, çocukların akademik muvaffakiyetlerini evvelce kestirmeyi hedeflemektedir. Dört PASS ölçeğinin her biri akademik performansın özel alanlarındaki muvaffakiyet ve başarısızlıklarla bağlantılıdır. Tam Ölçek Standart Puanı, temel muvaffakiyetin evvelce belirlenmesinde en âlâ göstergedir. Dört PASS ölçeğinin her birine ilişkin standart puanlar da akademik performansın özel alanları ile bağlıdır.
