Klinik Özellikler
Distimik bireylerde görülen esas belirtiler şunlardır:
Günün büyük kısmında, birden fazla gün hafif ancak daima bir hüzün hali.
Umutsuzluk ve karamsarlık hissi.
Yorgunluk, düşük güç ve motivasyon eksikliği.
Düşük benlik hürmeti, kronik yetersizlik duygusu.
Karar vermede zorlanma, dikkat dağınıklığı.
İştah ve uyku düzensizlikleri (artış ya da azalma).
Bu belirtiler iki yıldan uzun sürer ve kişi bu duygusal tonu kişiliğinin bir kesimi olarak içselleştirir.
Nörobiyolojik Temeller
Distimik kişilikte majör depresyonda olduğu kadar bariz olmasa da serotonin, dopamin ve noradrenalin metabolizmasında kronik bir dengesizlik tespit edilmiştir (Hasler et al., 2004).
Ayrıca, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HHA) ekseninde hafif lakin daima bir aktivasyon kelam mevzusudur. Bu durum, gerilim hormonlarının (özellikle kortizolün) düşük seviyede kronik artışına yol açabilir (Pariante & Lightman, 2008).
Epigenetik bulgular da dikkat caziptir: kronik gerilim ve çocukluk periyodu ihmal/eleştiri tecrübeleri, BDNF ve NR3C1 genlerinde metilasyon değişikliklerine neden olabilir; bu da nöroplastisiteyi olumsuz tesirler (Meaney & Szyf, 2005).
Kişilik Yapısı ve Bağlanma
Distimik bireyler çoklukla dertli ya da utangaç bağlanma tarzlarına sahiptir.
Yakın bağlantılarda reddedilme korkusu taşır, duygusal arayı müdafaa eğilimi gösterirler.
Kendilerini “fazla duyarlı”, “ağır”, “hüzünlü” ya da “melankolik” olarak tanımlarlar.
Bu tablo, vakitle “kişilik özelliği” üzere görünse de aslında kronik duygudurum regülasyon bozukluğudur.
Tanı ve Ayırıcı Tanı
Distimik kişilik / PDD tanısı konulabilmesi için:
En az iki yıl mühletle,
Günün büyük kısmında depresif his durum,
En az iki ek semptom (uyku, iştah, güç, özsaygı, karar verme, umutsuzluk) gereklidir.
Ayırıcı teşhiste:
Majör depresyon (daha ağır, epizodik seyirli),
Siklotimik bozukluk,
Borderline kişilik bozukluğu,
Süregelen yas reaksiyonu ve kronik anksiyete bozuklukları yer alır (APA, 2022).
Tedavi Yaklaşımları
1. Psikoterapi
En tesirli tedavi usullerinden biri bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve şema terapisidir.
Amaç; kronik olumsuz inançları, öğrenilmiş çaresizlik döngülerini ve düşük özsaygı şemalarını yine yapılandırmaktır (Beck, 2011).
Psikodinamik terapi ise kişinin “kronik melankolik özdeşleşmesini” anlamaya ve içselleştirilmiş eleştirel ebeveyn imgelerini dönüştürmeye odaklanır (McCullough, 2000).
2. Farmakoterapi
Selektif serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) ya da serotonin-noradrenalin geri alım inhibitörleri (SNRI) kullanılabilir.
Bazı hadiselerde antidepresan tedaviye psikoterapi ile kombinasyon daha tesirli sonuç verir (Keller et al., 2000).
3. Hayat Stili Düzenlemeleri
Düzenli uyku ve fizikî aktivite
Sosyal etkileşimlerin artırılması
Farkındalık temelli uygulamalar (mindfulness, nefes egzersizleri)
Duygu günlüğü tutmak
uzun devir tedaviye takviye sağlar.
Prognoz
Distimik kişilik kronik seyirlidir lakin uygun tedaviyle duygusal ton seviyesinde manalı güzelleşme sağlanabilir.
Tedavi edilmezse, %70 oranında majör depresif epizod gelişme riski vardır (Keller et al., 2000).
Psikoterapiye nizamlı iştirak ve çevresel dayanak, en değerli düzgünleştirici faktörlerdir.
Kaynakça
1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA; 2022.
2. Hasler, G. et al. (2004). Pathophysiology of dysthymia: a review of biological factors. Journal of Affective Disorders, 77(2), 97-108.
3. McCullough, J. P. (2000). Treatment for Chronic Depression: Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy. New York: Guilford Press.
4. Meaney, M. J., & Szyf, M. (2005). Environmental programming of stress responses through DNA methylation. Molecular Psychiatry, 10(10), 938-958.
5. Pariante, C. M., & Lightman, S. L. (2008). The HPA axis in major depression: classical theories and new developments. Trends in Neurosciences, 31(9), 464-468.
6. Keller, M. B. et al. (2000). Chronic depression: longitudinal course, outcome, and impact on functioning. American Journal of Psychiatry, 157(11), 1871-1878.
7. Beck, A. T. (2011). Cognitive Therapy of Depression. Guilford Press.
8. Kessler, R. C. et al. (2020). Epidemiology of depression worldwide. World Psychiatry, 19(1), 90-113.
