Ekran bağımlılığı, sırf uzun mühlet ekran karşısında vakit geçirmek manasına gelmez. Asıl değerli olan, bireyin ekran karşısında geçirdiği vakti denetim edememesi, bu durumun fonksiyonelliğini bozması ve ekrandan uzak kaldığında huzursuzluk, gerginlik üzere mahrumluk belirtileri yaşamasıdır. Bilhassa çocuklar ve ergenler, gelişimsel olarak daha hassas olduklarından, ekran bağımlılığına karşı daha kırılgan bir yapıya sahiptir.
Ruhsal açıdan ekran bağımlılığı; dikkat dağınıklığı, dürtüsellik, öğrenme zahmetleri, uyku bozuklukları ve toplumsal izolasyon üzere sonuçlar doğurabilir. Ayrıyeten ekrana maruz kalma mühleti arttıkça, bireyin gerçek hayattaki tatmin seviyesi azalabilir. Bu da vakitle depresyon, anksiyete ve özgüven meselelerini beraberinde getirebilir.
Terapötik süreçte ekran bağımlılığı ele alınırken, öncelikle bireyin ekranı hangi hedeflerle kullandığı belirlenmelidir. Ekran bir kaçış aracı mı, boşluk doldurma metodu mi, yoksa toplumsal irtibat kurma gayreti mı? Bu sorulara verilecek karşılıklar, müdahale planının temelini oluşturur. Davranışsal yaklaşımlar çerçevesinde ekran mühletinin kademeli olarak azaltılması, alternatif aktifliklerin planlanması ve bireyin ömür doyumunun artırılması hedeflenir.
Ailelerin bu süreçte farkındalık geliştirmesi büyük ehemmiyet taşır. Çocuklarda ekran bağımlılığıyla başa çıkmak için dengeli hudutlar, ekran dışı kaliteli vakit ve model olma hayli tesirlidir. Ebeveynin kendi ekran kullanımı da çocuğun davranışlarını direkt etkileyebilir. Bu nedenle aileye yönelik bilinçlendirme çalışmaları da terapi sürecinin bir modülü olmalıdır.
Sonuç olarak, ekran bağımlılığı dijital çağın kaçınılmaz bir yan tesiridir lakin uygun müdahalelerle denetim altına alınabilir. Bireyin ekranla olan bağlantısında dengeyi kurması, dijital araçları gayesine uygun ve sonlu bir halde kullanması, hem ruhsal iyilik hem de hayat kalitesi açısından kıymetlidir.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
