Duygusal Düzenleme Nasıl Gelişir?
Çocuklar hislerini, bir yetişkinin yardımıyla düzenlemeyi öğrenir. Üzüldüğünde yatıştırılan, öfkelendiğinde sonla karşılanan, korktuğunda yanında durulan çocuk; vakitle bu düzenleme fonksiyonunu içselleştirir.
Bu süreçte temas, göz teması, ses tonu ve bekleyebilme çok değerlidir. Duygusal düzenleme, süratli tahlillerle değil; tekrar eden ilişkisel tecrübelerle gelişir.
Ekranlar Bu Sürece Nasıl Dahil Olur?
Ekranlar, çocuğun güç hislerle temas etmesini kısa vadede kolaylaştırır. Sıkılan çocuk ekrana yönlendirilir, ağlayan çocuk görüntüyle sakinleştirilir, öfkelenen çocuk dikkatini dağıtacak bir içerikle susturulur.
Bu usuller anlık rahatlama sağlar. Lakin hissin kendisiyle temas edilmediğinde çocuk şu iletisi öğrenebilir:
“Zor bir şey hissettiğimde dikkatimi öteki yere vermeliyim.”
Bu öğrenme biçimi, duyguyu tanımayı değil; histen kaçmayı öğretir.
Ekranla Sakinleşen Çocuk Ne Öğrenir?
Ekranla sakinleşen çocuk, kendi iç düzenleme kapasitesini geliştirme fırsatını kaçırabilir. Zira sakinleşme dışarıdan sağlanmıştır. Çocuk, beklemeyi, hissin geçmesine tahammül etmeyi ya da bir yetişkinle birlikte regüle olmayı deneyimleyemez.
Bu durum uzun vadede şunlara yol açabilir:
Duygular ağırlaştığında süratli kaçış ihtiyacı
Sıkılmaya düşük tolerans
Öfke ve hayal kırıklığında zorlanma
Kendini sakinleştirmekte güçlük
Burada değerli olan, ekranın varlığı değil; ekranın ne vakit ve hangi fonksiyonla kullanıldığıdır.
Ekran Her Vakit Ziyanlı mı?
Hayır. Ekran başlı başına ziyanlı değildir. Bilhassa yaşına uygun, sonlu ve eşlik edilen içerikler çocuk için keyifli ve öğretici olabilir. Fakat ekran, her güç hissin tahlili hâline geldiğinde duygusal gelişim alanı daralır.
Ekran; alakayı desteklediğinde yardımcıdır, alakayı ikame ettiğinde zorlayıcıdır.
Duygusal Düzenleme Neden Daha Kırılgan Görünüyor?
Günümüzde birçok ebeveyn şunu fark ediyor: Çocuklar çabuk sıkılıyor, çabuk öfkeleniyor, beklemekte zorlanıyor. Bu durum sadece ekranla açıklanamaz. Fakat ekranların sunduğu süratli ikazım ve anında tatmin, çocuğun yavaşlayan duygusal süreçlere tahammülünü azaltabilir.
Duygusal düzenleme, yavaş bir hünerdir. Ekran dünyası ise süratlidir. Bu iki sürat ortasındaki fark, çocuğun iç dünyasında bir uyumsuzluk yaratabilir.
Ebeveynin Rolü Nerede Başlar?
Ebeveynin vazifesi ekranı büsbütün kaldırmak değil; çocuğun hissini ekranla değil, bağla karşılayabilmektir. Çocuk ağladığında evvel hissinin görülmesi, sonra gerekirse dikkatinin yönlendirilmesi değerlidir.
“Şu an çok sinirlisin, beklemek güç geldi” üzere kolay bir cümle bile çocuğun duygusal düzenleme marifetine katkı sağlar. Zira çocuk evvel anlaşılır, sonra sakinleşir.
Ekranla büyüyen çocuklar, hakikat ilişkisel taban sağlandığında duygusal düzenleme marifetlerini geliştirebilir. Risk, ekranın varlığında değil; ekranın hislerin yerine geçmesindedir.
Çocuklar ekranlardan değil, hisleriyle yalnız bırakıldıklarında zorlanır.
Duygusal düzenleme; teknolojiden uzak olmakla değil, münasebette kalabilmekle öğrenilir.
Ekranlar hayatın bir modülü olabilir. Lakin çocuğun duygusal dünyasında yerini, insan teması belirler.
