Ergenlerde Özgüven İnşası: “Kendime Güvenmiyorum” Duygusu Nasıl Güçlenir?

Ergenlik devri, bireyin kimliğini şekillendirdiği ve kendine dair algısının süratle değiştiği bir süreçtir. Bu devirde özgüven, yalnızca “kendine inanmak” değil; kendini tanımak, yanlışları tolere edebilmek ve dış dünyanın tesirine karşın kendi kıymetini koruyabilmektir. Ergenlerde özgüven dalgalanmaları sık görülür. Bir gün toplumsal ortamlarda rahat görünen bir genç, sonraki gün küçük bir tenkitle derin bir yetersizlik hissine kapılabilir. Bu durum birçok vakit ergenin “tutarsız” olduğu manasına gelmez; gelişimsel olarak hayli doğaldır.

Özgüvenin zayıflamasında en değerli etkenlerden biri kıyaslamadır. Ergen, akranlarıyla kendini karşılaştırmaya yatkındır. Toplumsal medya ise bu kıyaslamayı daha ağır hale getirir. Oburlarının muvaffakiyetlerini, bağlantılarını, görünüşlerini ve “mutlu anlarını” gören genç, kendi hayatını eksik ve yetersiz algılayabilir. Bu algı, özgüvenin dış onaya bağımlı hale gelmesine neden olur. Genç, kendini uygun hissetmek için beğenilme ve kabul görme gereksinimini artırabilir.

Akademik baskı da özgüven üzerinde güçlü bir tesire sahiptir. Bilhassa lise periyodunda imtihanlar, notlar ve gelecek planları gündemin merkezine yerleşir. Birtakım gençler bedelini muvaffakiyetle eşleştirir: “Yüksek not alırsam kıymetliyim.” Bu inanç, özgüveni kırılganlaştırır. Zira başarısızlık yaşandığında sorun yalnızca not düşmesi değil, benlik kıymetinin sarsılması olur. Bu noktada ailelerin çocuğu sadece sonuç üzerinden değil, efor ve süreç üzerinden de desteklemesi kıymetlidir.

Aile içi bağlantı özgüvenin temel yapı taşlarından biridir. Daima eleştiren, kıyaslayan, alay eden ya da başarıyı merkeze alan bir lisan; ergenin iç sesini sertleştirir. Vakitle genç, kendi kendine de birebir formda konuşmaya başlar. Öte yandan çok gözetici tavır da özgüveni zedeler. Ergenin kendi problemlerini çözmesine fırsat verilmediğinde “Ben yapamam” duygusu güçlenir. Özgüven, fakat tecrübeyle gelişir. Ergenin yaşına uygun sorumluluklar alması, karar vermesi ve yanılgı yapma hakkına sahip olması gerekir.

Akran bağlantıları de özgüven üzerinde belirleyicidir. Dışlanma, zorbalık, alay edilme yahut toplumsal kümede kabul görmeme; gencin kendini kıymetsiz hissetmesine yol açabilir. Bu tıp durumlarda ergenler birçok vakit susmayı tercih eder. Zira yargılanmaktan ya da anlaşılmamaktan korkarlar. Bu yüzden ebeveynlerin genci sorgulamak yerine inançlı bir alan sunması, “Ne yaşıyorsun?” sorusunu sorabilmesi çok değerlidir.

Özgüven inşasında maksat, genci daima motive etmek ya da “Sen harikasın” diyerek gerçek dışı bir dayanak sunmak değildir. Gaye, gencin kendini tanımasını, güçlü ve zayıf yanlarıyla kabul etmesini ve kusur yaptığında kendini değersizleştirmemesini sağlamaktır. Gerektiğinde ruhsal takviye almak da özgüven sürecini güçlendirir. Zira özgüven sorunu bazen ergenlik dalgalanmasından değil, daha derin bir değersizlik inancından beslenebilir.