1. Ertelemenin Yüzeydeki Görünümü
Birçok birey, yapması gereken işlerin başına geçemez, başlasa bile tamamlayamaz ya da daima diğer işlerle meşgul olur. Erteleyicilik vakitle hem performansı hem de özgüveni zedeler. Bilhassa akademik, profesyonel ya da ilişkisel alanlarda önemli aksamalar yaratabilir.
2. Duygusal Kaçınma Olarak Erteleme
Ertelemek birden fazla vakit duygusal rahatsızlıktan kaçma biçimidir. Misyonla ilgili şu hisler tetikleyici olabilir:
– Yetersizlik
– Sıkılma
– Başarısızlık korkusu
– Reddedilme endişesi
– Eleştirilme korkusu
Bu hislere maruz kalmamak için zihin, vazifesi “ertelenecek bir şey” olarak kodlar ve kısa vadeli rahatlık sağlar.
3. Mükemmeliyetçilik ve Erteleyicilik
Birtakım bireylerde erteleme davranışı, “kusursuz yapamam, o halde hiç yapmayayım” formunda işler. Bu bireyler için eksik, kusurlu ya da sıradan olmak kabul edilemezdir. Mükemmeliyetçilik, hareketsizliğe yol açan bir içsel baskı oluşturur.
4. Erteleyici Kişilik Özellikleri
– Karar verme güçlüğü
– Süratli sıkılma
– Geç başlama – panikle tamamlama alışkanlığı
– Kendi potansiyelini sabote etme eğilimi
– Öz düzenleme sorunları
5. Terapötik Müdahaleler
Erteleme davranışı yalnızca bir alışkanlık değil, birçok vakit bir savunma sistemidir. Bu nedenle terapi sürecinde hem his düzenleme hem davranışsal aktivasyon çalışmaları kıymetlidir:
– Düşünce-duygu-davranış döngüsünü keşfetmek
– Küçük amaçlar ve düşük beklentili başlangıçlar planlamak
– “Beş dakikalık başlama” tekniği ile direnç eşiğini kırmak
– Öz-şefkatli iç konuşma geliştirmek
– Duygusal kaçınmaya değil, hisle temasa odaklanmak
6. İçsel Eleştirmenle Yüzleşmek
Erteleyici bireylerde içsel eleştirmen epeyce güçlüdür. “Yine yapamadın”, “Tembelsin”, “Hiçbir şeyi başaramazsın” üzere içsel telaffuzlar duygusal olarak felç edici olabilir. Terapist, bu iç sesi fark ettirerek yerine daha gerçekçi ve şefkatli bir iç diyalog yerleştirmeye çalışır.
Sonuç olarak, ertelemek yalnızca bir alışkanlık değil; kişinin kendini müdafaa, kaçınma ve baş etme halidir. Psikoterapi bu davranışı suçlamadan, anlayarak ve dönüştürerek ele alır. Her ertelenen şeyin altında duyulmamış bir his, karşılanmamış bir muhtaçlık vardır.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
