1. Hiperbağlılık Nedir?
Hiperbağlı birey, karşısındaki kişiyi şad etmeye odaklıdır. Daima “evet” der, taleplere hayır diyemez, karşısındakini üzmekten çok korkar ve bağdaki istikrarın bozulmasından telaş duyar. Fakat bu davranış vakitle kişiyi kendi iç sesinden uzaklaştırır ve değersizlik hissini besler.
2. Psikodinamik Temelleri
Çocuklukta duygusal olarak istikrarsız, aralıklı ya da cezalandırıcı ebeveynlerle büyüyen birey, “bağ kalmak için ahenk sağlamak zorundayım” şeması geliştirir. Bilhassa “şartlı sevgi” ile büyüyen bireyler, sevilmenin bedelinin “kendinden vazgeçmek” olduğunu öğrenirler. Bu öğrenme, erişkin ömürde da otomatik bir ahenk davranışı olarak devam eder.
3. Bağlanma Tarzları ve Hiperbağlılık
Kaygılı-bağlanma tarzına sahip bireyler, terk edilme dehşetiyle ağır ahenk gösterirler. Bağ kurdukları şahsa “yeterince yeterli görünmek” için kendi sonlarını yok sayarlar. Partnerleri tarafından duygusal olarak ihmal edilseler dahi bu bağdan kopmak yerine daha fazla ahenk göstererek alakayı sürdürebileceklerine inanırlar.
4. Çok Ahengin Belirtileri
– Daima özür dilemek
– Karşısındakinin hislerini kendi hislerinin önüne koymak
– Alakalarda hudut koyamamak
– Terk edilme kaygısıyla daima onay aramak
– Kendi muhtaçlıklarını önemsizleştirmek
5. Terapötik Müdahale Süreci
Hiperbağlı bireyin öncelikle bu davranış biçimini fark etmesi gerekir. Zira birden fazla vakit bu bireyler kendi davranışlarını “iyi niyet” ya da “empati” olarak yorumlarlar. Psikoterapi sürecinde aşağıdaki çalışmalar yapılabilir:
– Şema terapiyle “terk edilme”, “kusurluluk”, “kendini feda etme” şemalarıyla çalışma
– Hudut koyma egzersizleri
– Kendi muhtaçlıklarını ve hislerini fark etmeye yönelik duygusal farkındalık çalışmaları
– Terapötik bağ içerisinde şartsız kabul tecrübesiyle yine bağlanma
6. Kendine Dönüş
Hiperbağlılık vakitle kişinin kendi sesini kaybetmesine neden olur. Terapötik maksat, bireyin evvel “kime dönüşmüş olduğunu”, sonra “kim olmak istediğini” fark etmesini sağlamaktır. “Hayır” demek, suçluluk yaratmamalı; tersine ruhsal bir hak olarak görülmelidir.
Sonuç olarak hiperbağlılık, görünenin bilakis bir sevgi göstergesi değil; terk edilme endişesinin maskelenmiş halidir. Psikoterapi süreciyle birey, oburlarının onayına muhtaçlık duymadan da var olabileceğini tecrübeler. Gerçek bağ, kendinden vazgeçmeden de mümkündür.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
