1. Kendine Yabancılaşma Nedir?
Kendine yabancılaşma, bireyin kendisiyle bağının kopmuş üzere hissetmesi durumudur. Bu his, bazen “boşluk”, bazen “durgunluk”, bazen de “otomatik pilotta yaşamak” halinde tanımlanır. Kişi ömrüne devam eder lakin bir izleyici üzere hisseder. “Ben kimim?” sorusu birçok vakit bu durumun temelini oluşturur.
2. Psikodinamik Açıdan İnceleme
Yabancılaşmanın altında birçok vakit bastırılmış öfke, utanç yahut suçluluk üzere hisler yatar. Çocuklukta yaşanan değersizlik, ihmal yahut duygusal yok sayılma tecrübeleri benlik algısını zedeler. Kişi, “kendisi olmanın” tehlikeli olduğunu öğrendiğinde, gerçek benliğini bastırıp geçersiz bir benlik geliştirir. Bu geçersiz benlik vakitle içsel çatışmalara yol açar.
3. Dissosiyatif Boyut
Birtakım bireylerde kendine yabancılaşma, dissosiyatif yaşantılarla da kendini gösterir. “Sanki dışarıdan biri gibiyim”, “Kendime dokunuyorum lakin bana ilişkin değilmiş gibi”, “Sesimi tanıyamıyorum” üzere sözler yaygındır. Bu belirtiler, zihnin ağır duygusal yükleri işlemekte zorlandığı durumlarda bir savunma olarak ortaya çıkar.
4. Bilişsel ve Davranışsal Süreçler
Kendine yabancılaşan birey, sık sık “robotik” hissettiğini, gündelik aktivitelerden keyif almadığını ve hisleriyle bağ kuramadığını tabir eder. Otomatik fikirler ekseriyetle şu istikamettedir:
– “Benim bir istikametim eksik.”
– “İnsanlar üzere hissetmiyorum.”
– “Bir şeyler yanlış lakin ne olduğunu bilmiyorum.”
5. Terapötik Müdahaleler
Psikoterapide birinci adım, bireyin bu tecrübelerini isimlendirmesine yardımcı olmaktır. Danışanlar ekseriyetle kendine yabancılaşmayı tanımlamakta zahmet çeker. Terapist, sözlere dökülmeyen bu hislere eşlik ederek alan açar.
Mindfulness çalışmaları, bireyin vücuduna ve an’a tekrar temas etmesini sağlar. Birebir vakitte içsel çocukla çalışmak, uydurma benlik katmanlarını çözmekte tesirlidir. Bilişsel olarak ise; kendini tanıma, his günlüğü tutma, aynaya bakarak şefkatli lisan geliştirme üzere uygulamalar da kullanılır.
6. Yüzleşme ve Tekrar Bağ Kurma
Kendine yabancılaşmayı aşmak, kendine yine temas etmeyi öğrenmekle başlar. “Bu ben miyim?” sorusuna, korkmadan yaklaşmak gerekir. Terapide maksat, danışanın kendi iç sesiyle yine temas etmesini ve “tanıdık” hissettiren bir benlik inşa etmesini sağlamaktır.
Sonuç olarak, kendine yabancılaşma bir kaybolmuşluk değil; tekrar bulunmayı bekleyen bir davettir. Aynaya bakıldığında tanınmayan o yüz, aslında derinlerde saklanan gerçek benliğin izlerini taşır. Terapist bu süreçte bireye eşlik eden, aynayı birlikte tutan ve birlikte yine tanıyan kişidir.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
