Sınav derdi, performans gerektiren durumlarda ortaya çıkan ağır tasa ve fizikî belirtilerle karakterizedir. Ergenlerde bilhassa lise ve üniversiteye geçiş devirlerinde barizleşir. Fakat imtihan tasası yalnızca imtihan günü yaşanan bir gerilim değildir; birçok vakit aylar öncesinden zihinsel bir baskı olarak başlar.
Sınav telaşı yaşayan ergenlerin zihninde ekseriyetle felaket senaryoları vardır: “Ya yapamazsam?”, “Ya rezil olursam?”, “Ya ailemi hayal kırıklığına uğratırsam?” Bu kanılar kalp çarpıntısı, terleme, mide ağrısı, dikkat dağınıklığı ve uyku problemlerine yol açabilir. Birtakım gençler imtihandan kaçınır, kimileri ise çok çalışarak denetim sağlamaya çalışır.
Kaygının temelinde çoklukla performansın kimlikle eşleştirilmesi vardır. Yani genç imtihan sonucunu yalnızca bir not olarak değil, “benim değerim” olarak algılar. Şayet aile içinde muvaffakiyet çok vurgulanıyorsa, korku daha da artabilir. Zira başarısızlık yalnızca akademik değil, duygusal bir tehdit haline gelir.
Sınav derdini azaltmak için ilk adım, sınavı kimlikten ayırmaktır. Not, kişinin tamamı değildir. İkinci adım, çalışma planını gerçekçi hale getirmektir. Çok ağır programlar kısa müddette tükenmeye yol açar. Sistemli mola, uyku ve toplumsal istikrar performansı artırır.
Nefes antrenmanları, imtihan provası ve niyet yine yapılandırma teknikleri de epey tesirlidir. Fakat en güçlü hami faktör yeniden aile tavrıdır. “Sonuç ne olursa olsun yanındayım” iletisi, gencin omuzlarındaki yükü hafifletir.
Sınav derdi büsbütün yok olmaz. Lakin yönetilebilir hale geldiğinde, genç potansiyelini daha sağlıklı kullanabilir.
