Birçok öğrenci imtihana hazırlanırken hususları âlâ bildiğini düşünür. Fakat imtihan anında beklenmedik bir şey olur: zihin boşalır, bilgiler erişilemez hale gelir ve kişi kendini “beynim kilitlendi” diye tanımlar.
Bu durum psikolojide performans anksiyetesi olarak isimlendirilir.
Performans anksiyetesi, kişinin değerlendirilme ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda ortaya çıkar. İmtihanlar, sahne performansları, sunumlar ya da kıymetli görüşmeler bu durumun en sık yaşandığı alanlardır. Bu anlarda zihin sadece misyona odaklanmak yerine birebir anda kendini de izlemeye başlar.
“Acaba güzel yapıyor muyum?”
“Ya kusur yaparsam?”
“Ya herkes başarısız olduğumu fark ederse?”
Bu içsel müşahede arttıkça dikkat ikiye bölünür. Bir kısmı misyona odaklanırken öbür kısmı performansı tahlil eder. Bu da bilişsel kaynakların verimli kullanılmasını zorlaştırır.
Kaygı yükseldiğinde beyinde gerilim yansısı devreye girer. Adrenalin ve kortizol üzere hormonlar artar. Bu durum kısa vadede vücudu harekete hazırlasa da ağırlaştığında bilişsel erişimi zorlaştırabilir. Kişi bildiği bilgiyi hatırlamakta zorlanır.
Bu noktada yaşanan şey “bilmemek” değildir; erişememektir. Bilgi zihinde vardır lakin korku nedeniyle erişim zorlaşır.
Performans anksiyetesinin gerisinde ekseriyetle yüksek beklentiler bulunur. Kişi yalnızca sınavı geçmek istemez; harika yapmak ister. Yanılgı yapma ihtimali tehdit üzere algılanır.
Terapötik olarak burada kıymetli olan performansın manasını yine değerlendirmektir. Bir imtihan, kişinin bedelinin ölçümü değildir. Performans sadece o anki şartların bir sonucudur.
Kaygıyı büsbütün ortadan kaldırmak mümkün olmayabilir. Lakin derdin performans üzerindeki tesiri azaltılabilir. Nefes düzenleme, dikkat odağını vazifeye geri getirme ve içsel eleştiriyi fark etmek bu süreçte yardımcı olabilir.
