Son yıllarda dijital dünyada sıkça duyulan bir kavram var: doomscrolling.
Birçok kişi farkında olmadan şu döngüyü yaşayabiliyor:
Telefonu eline almak, haber akışını kaydırmaya başlamak ve karşısına çıkan olumsuz içeriklere karşın okumaya devam etmek.
Depremler, ekonomik krizler, savaş haberleri, toplumsal olaylar yahut olumsuz gündemler… İçeriklerin birden fazla telaş verici olsa bile kişi ekranı kapatmakta zorlanabiliyor.
Bu davranış psikolojide doomscrolling olarak isimlendiriliyor.
Doomscrolling Nedir?
Doomscrolling, kişinin toplumsal medya yahut haber platformlarında uzun mühlet boyunca olumsuz ve tasa uyandıran içerikleri tüketmeye devam etmesi durumudur.
İlginç olan nokta şudur:
Birçok insan bu içerikleri okurken kendini daha yeterli hissetmez. Bilakis okudukça gerginlik, kaygı ve zihinsel yorgunluk artabilir. Buna karşın kişi akışı kaydırmayı bırakmakta zorlanabilir.
Bu durum çağdaş dijital hayatın getirdiği yeni ruhsal alışkanlıklardan biri olarak bedellendirilmektedir.
İnsan Beyni Neden Olumsuz Haberlere Daha Fazla Odaklanır?
Doomscrolling davranışının gerisinde insan beyninin evrimsel çalışma biçimi bulunur.
Beyin, tarihî olarak tehlikeleri fark etmeye ve tehditleri süratli algılamaya programlanmıştır. Bu özellik hayatta kalmayı kolaylaştıran bir sistem olarak gelişmiştir.
Bu nedenle beşerler:
-
Olumsuz haberlere daha süratli dikkat verir
-
Tehlike içeren içerikleri daha uzun mühlet hatırlar
-
Risk içeren bilgileri öğrenmeye daha fazla eğilim gösterir
Psikolojide bu durum “negativity bias” (olumsuzluk yanlılığı) olarak isimlendirilir.
Dijital platformlarda ise olumsuz içerikler çoklukla daha fazla etkileşim aldığı için algoritmalar bu içerikleri daha fazla göstermeye başlar. Böylelikle kişi farkında olmadan olumsuz içerik döngüsünün içinde kalabilir.
Doomscrolling Ruh Sıhhatini Nasıl Tesirler?
Kısa periyodik haber takibi doğal ve hatta gerekli olabilir. Lakin daima olumsuz içerik tüketmek zihinsel ve duygusal açıdan kimi olumsuz sonuçlara yol açabilir.
1. Tasa Seviyesinin Artması
Sürekli kriz, tehlike ve felaket içeren içeriklerle karşılaşmak beynin tehdit algısını artırabilir. Bu durum bireyde daima tetikte olma hali yaratabilir.
Birey kendisini şu kanılar içinde bulabilir:
-
“Dünya çok inançsız bir yer.”
-
“Her an makûs bir şey olabilir.”
-
“Gelecek hakkında telaşlıyım.”
Bu niyetler vakitle tasa seviyesini artırabilir.
2. Zihinsel Yorgunluk ve Tükenmişlik
Olumsuz haberler ağır duygusal yük içerir. Daima bu cins içeriklere maruz kalmak zihinsel enerjiyi tüketebilir.
Kişilerde şu belirtiler ortaya çıkabilir:
-
zihinsel yorgunluk
-
odaklanma güçlüğü
-
motivasyon düşüklüğü
-
duygusal tükenmişlik hissi
3. Uyku Problemleri
Özellikle gece saatlerinde haber yahut toplumsal medya akışını takip etmek uyku kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Olumsuz içerikler beynin uyarılmışlık düzeyini artırdığı için uykuya dalmayı zorlaştırabilir.
4. Gelecek Algısının Olumsuzlaşması
Sürekli olumsuz içeriklere maruz kalmak, dünyanın sırf berbat olaylardan oluştuğu algısını güçlendirebilir.
Bu durum bireylerde:
-
karamsarlık
-
umutsuzluk
-
çaresizlik duyguları
gibi ruhsal tesirler oluşturabilir.
Doomscrolling Davranışını Nasıl Fark Edebiliriz?
Bazı davranışlar doomscrolling alışkanlığının geliştiğini gösterebilir:
-
Telefonu eline aldığında istemeden haber akışına yönelmek
-
Olumsuz içerik okudukça tasa hissetmek
-
Ekranı kapatmakta zorlanmak
-
“Son bir habere daha bakayım” kanısıyla uzun müddet akışta kalmak
-
Haber okuduktan sonra huzursuz yahut gergin hissetmek
Bu belirtiler fark edildiğinde dijital alışkanlıkları yine düzenlemek yararlı olabilir.
Doomscrolling Alışkanlığını Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Dijital içerik tüketimini büsbütün bırakmak birçok vakit gerçekçi değildir. Lakin kimi küçük değişiklikler değerli fark yaratabilir.
Haber Tüketimi İçin Vakit Sonu Belirlemek
Gün içinde makul vakitlerde haber okumak, daima denetim etme alışkanlığını azaltabilir.
Örneğin:
-
sabah kısa bir haber takibi
-
akşam makul bir mühlet gündem kontrolü
Bildirimleri Sınırlandırmak
Sürekli gelen haber bildirimleri kişiyi tekrar tekrar olumsuz içeriklere yönlendirebilir. Gereksiz bildirimleri kapatmak bu döngüyü azaltabilir.
Gece Saatlerinde Haber Tüketimini Azaltmak
Uyku öncesinde olumsuz içerik tüketmemek, zihnin sakinleşmesine yardımcı olur.
Ekransız Vakitler Oluşturmak
Gün içinde kısa müddetli de olsa telefondan uzak kalmak zihinsel dengeyi takviyeler.
Örneğin:
-
yürüyüş yapmak
-
kitap okumak
-
yüz yüze sohbet etmek
gibi aktiviteler zihinsel rahatlama sağlayabilir.
Sonuç
Dijital çağda bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolaydır. Lakin bilgi akışının yoğunluğu bazen fark edilmeden zihinsel yük oluşturabilir.
Doomscrolling alışkanlığı kısa vadede bilgi sahibi olma hissi yaratsa da uzun vadede kaygı, zihinsel yorgunluk ve duygusal gerginlik yaratabilir.
Bu nedenle dijital içerik tüketiminde şuurlu hudutlar koymak, ruh sıhhatini korumak açısından kıymetlidir. Şayet olumsuz haber akışı günlük ömrü ve duygusal durumu bariz biçimde etkilemeye başladıysa, ruhsal dayanak almak yararlı olabilir.
