Masal, çocuğun bilinçdışı ile terapötik alan ortasında köprü kurar. Gerçekliği direkt söylemeden, semboller aracılığıyla işler. Böylelikle hem hami hem dönüştürücü bir alan yaratır. Sonlarımızı Korumak: Ben ile Sen Ortasındaki Ruhsal Çizgi Hudut koymak birçok insan için zorlayıcıdır. “Hayır” demek suçluluk yaratabilir, aralık koymak bencillik üzere hissedilebilir, bir bağlantıyı sonlandırmak kayıp korkusunu tetikleyebilir. Halbuki ruhsal hudutlar, ilgileri zayıflatan değil; sağlıklı kılan temel yapılardır. Hudut, ben ile sen ortasındaki görünmez çizgidir. Nerede bittiğimi, nerede başladığını belirler. Bu çizgi net olmadığında ya çok iç içelik ya da çok uzaklık ortaya çıkar. Her iki uç da uzun vadede ilgiyi zorlar.
Sınır Nedir?
Psikolojik hudut; bireyin fizikî alanını, duygusal kapasitesini, bedellerini, vaktini ve sorumluluklarını koruyabilme hüneridir. Hudut koymak, duvar örmek değildir. Bilakis, bağ içinde kalırken kendini koruyabilmektir.
Sağlıklı hudutlar şu özellikleri içerir:
➢ Kişi kendi hislerinin sorumluluğunu alır.
➢ Oburlarının hislerini üstlenmez.
➢ Hayır diyebilir ve bunun sonuçlarına dayanabilir.
➢ Kendi gereksinimlerini fark eder ve tabir eder. Hudut, kopmak değil; netleşmektir
Sınır Koymayı Zorlaştıran Dinamikler
Birçok insan hudut koymakta zorlanır zira erken yaşantılarda hudut tecrübesi sağlıklı biçimde inşa edilmemiştir.
Koşullu Kabul
Eğer sevgi, uyumlu davranmaya bağlıysa; kişi yetişkinlikte de alakaları kaybetmemek için kendi muhtaçlıklarını bastırabilir.
Suçluluk Öğrenmesi
“Bencil olma.” “Önce diğerlerini düşün.
” Bu bildiriler içselleştiğinde kişi hudut koyduğunda ağır suçluluk yaşayabilir.
Terk Edilme Korkusu
Sınır koymak, karşı tarafın uzaklaşabileceği manasına gelebilir. Bu risk, bilhassa bağlanma tasası yüksek bireylerde hudut koymayı zorlaştırır.
Rol Karışıklığı
Aile içinde ebeveyn rolünü üstlenmiş çocuklar (parentifikasyon) yetişkinlikte de çok sorumluluk alabilir. Diğerlerinin yükünü taşımak olağanlaşır.
Sınır İhlalleri Nasıl Görünür? Hudut ihlali her vakit dramatik değildir. Günlük hayatta küçük lakin tekrarlayan örüntüler halinde ortaya çıkabilir:
➢ Daima geç saatlere kadar çalışmaya zorlanmak
➢ Ferdî alanın müsaadesiz kullanılması
➢ Özel bilgilerin paylaşılması
➢ Duygusal manipülasyon
➢ “Kırılmasın” diye daima fedakârlık yapmak
Uzun vadede bu ihlaller tükenmişlik, öfke birikimi ve pasif agresif davranışlara yol açabilir. Bastırılmış hudut, bir müddet sonra patlayarak çıkar.
Sınır Türleri
Fiziksel Sınırlar
Bedensel temas, şahsî alan, mahremiyet.
Duygusal Sınırlar
Başkalarının hislerini sahiplenmemek, manipülasyona direnmek.
Zihinsel Sınırlar
Fikir ayrılıklarını tolere edebilmek, farklı kanıları tehdit olarak algılamamak.
Zaman ve Güç Sınırları
Her talebe karşılık vermek zorunda olmadığını kabul etmek.
Sınır Koymanın Ruhsal Bedeli Hudut koymaya başlandığında ekseriyetle şu yansılar ortaya çıkar: Karşı tarafın şaşkınlığı ya da direnci “Değiştin” suçlaması İçsel suçluluk Kaybetme korkusu
Bu evre, terapötik süreçte sık çalışılan bir alandır. Zira kişi yıllarca kurduğu alaka dinamiğini değiştirmektedir. Sistem değişime direnç gösterir. Hudut koymak bir maharettir; fakat tıpkı vakitte derde tolerans geliştirme sürecidir.
Sağlıklı Hududun Özelliği: Esneklik Hudut ya büsbütün geçirimsiz ya da büsbütün geçirgen değildir. Sağlıklı hudutlar esnektir. Duruma, bağlantıya ve bağlama nazaran ayarlanabilir.
Katı hudutlar izolasyona, Çok geçirgen hudutlar ise tükenmeye yol açar.
Amaç dengeyi bulmaktır. Terapötik Süreçte Hudut Çalışması Hudut çalışmaları ekseriyetle şu alanları içerir: Gereksinim farkındalığı geliştirme Suçlulukla baş etme İrtibat maharetleri (ben lisanı, net ifade) Bağlanma örüntülerini manaya Bedensel sinyalleri fark etme (gerginlik, sıkışma)
Çoğu vakit kişi evvel bedensel olarak hudut ihlalini hisseder: mide sıkışması, omuz gerginliği, huzursuzluk. Bu sinyalleri fark etmek, sonun başladığı yerdir.
Sınır Koymak Alakayı Bitirir mi? Bilakis, sağlıklı münasebetler sonlarla güçlenir. Zira hudut, bâtın öfkenin birikmesini mahzurlar. Açık ve net irtibat inanç yaratır. Hudut koymak karşı tarafı denetim etmek değildir. Kendi alanını tanımlamaktır. Ve birden fazla vakit gerçek yakınlık, iki farklı kişinin var olabildiği yerde mümkündür.
Sınır koymak öğrenilebilir bir marifettir. Fakat evvel şu cümleyi içselleştirmek gerekir: “Kendimi müdafaam, kimseye ziyan vermek değildir.”
HAZIRLAYANLAR
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
