Post Travmatik Gerilim Bozukluğu (PTSB): Nedir, Belirtileri Nelerdir ve Nasıl Baş Edilir?
Post Travmatik Gerilim Bozukluğu (PTSB), bireyin ömrünü tehdit eden ya da ağır dehşet, çaresizlik ve dehşet hisleri yaratan bir olayın akabinde gelişebilen ruhsal bir rahatsızlıktır. Savaş, doğal afetler, cinsel yahut fizikî atak, önemli kazalar ya da sevilen birinin ani kaybı üzere travmatik olaylar, bu bozukluğun gelişmesine taban hazırlayabilir. PTSB, sadece yaşanan olayın yüküyle değil, kişinin olayla başa çıkma kapasitesiyle de ilgilidir.
PTSB’nin Belirtileri
PTSB belirtileri çoklukla dört ana başlık altında toplanır:
1. Tekrar Yaşantılama (Intrusion): Travmatik olay, bireyin zihninde istemsiz halde tekrar yaşanır. Kabuslar, ani hatırlamalar (flashback) ve ağır ruhsal meşakkatler bu kümeye girer.
2. Kaçınma (Avoidance): Kişi travmayı hatırlatan yerlerden, şahıslardan, konuşmalardan ve kanılardan uzak durmaya çalışır. Bu kaçınma davranışı, vakitle toplumsal izolasyona neden olabilir.
3. Negatif Fikirler ve Ruh Hali Değişiklikleri: Suçluluk, utanç, ümitsizlik üzere olumsuz hisler artar. Travmadan evvel keyif alınan aktiviteler artık ilgi çekmez. Bellekte boşluklar oluşabilir ve bireyin kendilik algısı ziyan görebilir.
4. Çok Uyarılmışlık (Hyperarousal): Daima tetikte olma hali, uyku meseleleri, öfke patlamaları, dikkat dağınıklığı ve ani irkilmeler bu belirtiler ortasındadır.
Tanı ve Yaygınlık
PTSB tanısı, çoklukla travmadan sonraki bir ay içinde süregelen belirtilerle konur. Lakin birtakım şahıslarda belirtiler aylar sonra ortaya çıkabilir (gecikmiş başlangıç). Araştırmalar, bayanların PTSB geliştirme riskinin erkeklerden daha yüksek olduğunu göstermektedir. Fakat herkesin travmaya verdiği karşılık farklıdır.
Tedavi Yöntemleri
PTSB, profesyonel takviyeyle büyük ölçüde tedavi edilebilen bir bozukluktur. Uygulanan esas yollar şunlardır:
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Bireyin travmayla ilgili fikir kalıplarını fark etmesini ve yine yapılandırmasını gayeler.
• EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yine İşleme): Travmatik anıların beyinde yine işlenmesini sağlayan tesirli bir terapi çeşididir.
• İlaç Tedavisi: Antidepresanlar ve anksiyolitikler üzere ilaçlar, bilhassa ağır hadiselerde semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir.
• Destek Kümeleri: Emsal tecrübeleri paylaşan bireylerle bir ortaya gelmek, yalnızlık hissini azaltabilir.
Başa Çıkma ve Düzgünleşme Süreci
PTSB ile başa çıkmak vakit alabilir. Bu süreçte bireyin kendine karşı şefkatli olması, sağlıklı rutinler oluşturması, fizikî aktiviteye yönelmesi ve takviye sistemlerinden yararlanması kıymetlidir. Travmayı inkâr etmek yerine, denetimli bir biçimde yüzleşmek güzelleşmenin temelidir.
Post Travmatik Gerilim Bozukluğu, her yaştan ve her geçmişten insanı etkileyebilecek önemli bir ruhsal rahatsızlıktır. Fakat uygun terapi, toplumsal dayanak ve vakitle bu bozukluğun üstesinden gelmek mümkündür. Unutulmamalıdır ki, travmadan sonra yardım istemek zayıflık değil, güzelleşmeye atılan güçlü bir adımdır.
