Psikolojik etkilenmenin temelinde algı yer alır. Tıpkı olayı yaşayan iki kişinin bambaşka
formlarda etkilenebilmesinin nedeni, olayın objektif içeriğinden çok, kişinin o olayı nasıl
anlamlandırdığıdır. Algı, geçmiş tecrübeler, bağlanma örüntüleri, öğrenilmiş inançlar ve
mevcut duygusal durumla şekillenir. Beyin, yeni bir tecrübesi değerlendirirken geçmişteki
misal yaşantılarla karşılaştırır ve ona nazaran bir mana atfeder.
Çocukluk devrinde yaşanan tecrübeler, ruhsal etkilenmeler açısından özellikle
belirleyicidir. Zira bu periyotta beyin, hem nörolojik hem de duygusal açıdan gelişim
halindedir. Çocuğun bakım verenleriyle kurduğu alaka, dünyayı inançlı mi yoksa tehditkâr
mı algılayacağını belirler. İhmal, tutarsız ilgi, çok tenkit ya da şartlı sevgi gibi
tecrübeler, çocuğun benlik algısını ve duygusal regülasyon kapasitesini direkt tesirler.
Bu tıp tecrübeler sonucunda kişi, kendisi ve dünya hakkında temel inançlar geliştirir.
“Yeterli değilim”, “Sevilmek için çabalamalıyım”, “İnsanlara güvenilmez” üzere inançlar,
ruhsal etkilenmenin bilişsel boyutunu oluşturur. Bu inançlar ekseriyetle bilinçdışıdır;
lakin davranışları güçlü bir biçimde yönlendirir. Kişi, farkında olmadan bu inançları
doğrulayacak durumlara yönelir ya da bu durumları olduğundan daha tehdit edici algılar.
Psikolojik etkilenmenin duygusal boyutunda ise bastırılmış ya da düzenlenememiş
hisler yer alır. Bilhassa söz edilmesine müsaade verilmeyen hisler, vakitle içe yönelir
ve tasa, depresyon, öfke patlamaları ya da psikosomatik belirtiler formunda ortaya
çıkabilir. “Bir şey yok ancak uygun hissetmiyorum” sözü, birçok vakit bu bastırılmış duygusal
etkilenmenin bir yansımasıdır.
Davranışsal seviyede ruhsal etkilenmeler, tekrar eden kalıplar halinde kendini gösterir.
Kişi daima misal ilgilerde hayal kırıklığı yaşayabilir, hudut koymakta zorlanabilir ya da
tam zıddı çok aralı olabilir. Bu davranışlar birden fazla vakit şuurlu bir tercih değil,
öğrenilmiş bir korunma biçimidir. Beyin, geçmişte işe yaradığını düşündüğü stratejileri
sürdürmeye çalışır.
Bedensel etkilenmeler de ruhsal sürecin ayrılmaz bir kesimidir. Uzun müddetli gerilim ve
duygusal yük, vücut üzerinde baş ağrıları, mide sorunları, kas gerginliği ya da kronik
yorgunluk üzere belirtilerle kendini gösterebilir. Vücut, söz edilemeyen duyguların
taşıyıcısı haline gelir.
Psikolojik etkilenmenin fark edilmesi, güzelleşmenin birinci adımıdır. Kişinin kendini “neden
böyleyim” sorusuyla yargılamak yerine, “hangi yaşantılar beni bu türlü şekillendirdi”
sorusunu sorması, içsel anlayışı artırır. Bu bakış açısı, kişinin kendisiyle daha şefkatli bir
alaka kurmasını sağlar.
Sonuç olarak ruhsal etkilenmeler, zayıflık göstergesi değil; insan beyninin ve ruhunun
tecrübelere verdiği doğal reaksiyonlardır. Anlaşıldıkça ve işlendiğinde dönüştürülebilirler.
Psikoloji bilimi, bu etkilenmelerin kalıcı bahtlar değil; üzerinde çalışılabilir süreçler
olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
HAZIRLAYAN:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
