Aile içi şiddetin çocuklar üzerindeki tesirleri, psikolojinin uzun müddettir üzerinde çalıştığı mevzulardan biridir. Şiddete şahit olan çocukların verdikleri yansılar farklılık gösterebilir. Kimilerinde travma sonrası gerilim belirtileri görülürken, kimilerinde rastgele bir belirti gözlenmeyebilir. Bu çocuklar sağlıklı akranları üzere okula masraf, ödevlerini yapar, arkadaşlık alakaları kurar.
İngiltere’de Dr. Eamon McCrory ve arkadaşları tarafından yürütülen bir araştırmada, aile içi şiddete şahit olan lakin dışarıdan bakıldığında “sağlam” görünen çocukların beyinleri incelenmiştir.
Beynin Alarm Sistemi Daima Çalışıyor
Çalışma kapsamında çocuklara öfkeli ve üzgün yüz sözleri gösterilmiş ve fMRI aygıtıyla beyinleri görüntülenmiştir. Sonuçlara nazaran beynin iki bölgesi çok etkin hale gelmiştir: Tehlikeyi algılayan amigdala ve acıyı evvelden sezmemizi sağlayan insula. Bu durum, çocukların beyninin her an bir tehdit varmış üzere daima alarmda çalışmasına yol açmaktadır.
Asker Beyni ile Paralellik
Bu bulgu, savaş alanından dönmüş askerlerin beyinlerinde görülen yansılara şaşırtan derecede benzemektedir. Yani aile içinde şiddete şahit olan bir çocuğun beyni, tıpkı bir askerin cephede yaşadığına emsal bir alarm halindedir. Amigdalanın daima etkin olması çocuğu “savaş ya da kaç” reaksiyonuna hazır hale getirirken, insula da en küçük tehdide bile çok hassaslık kazandırmaktadır.
Sonuç olarak, aile içi çatışmaya maruz kalan çocukların beyinleri, savaş yaşamış askerlerin beyinleriyle misal reaksiyonlar verir. Dışarıdan sakin ve sağlam görünen bu çocuklar, aslında içeride görünmez bir savaş sürdürmektedir.
Sessiz Alarm: Dışarıdan Görünmeyen Tehlike
Bu çocuklar birden fazla vakit rastgele bir belirti göstermez; sessiz, uyumlu, hatta olgun görünebilirler. Fakat bu, sağlıklı oldukları manasına gelmez. Beyinleri daima tetikte çalışır, tehlikeyi evvelden fark etmeye odaklanır. Bu durum kısa vadede bir hayatta kalma düzeneği fonksiyonu görse de uzun vadede korku bozuklukları, depresyon ve bağlantı meselelerine taban hazırlar.
Neden Belirti Göstermiyorlar?
Tanık oldukları şiddete karşın birtakım çocukların belirti göstermemesinin farklı nedenleri olabilir:
- Cezadan ya da daha büyük çatışmalardan korunmak için hislerini gizlemeyi öğrenmiş olabilirler.
- Sürekli tetikte olmak onlar için olağan hale gelmiş, beyin bu hali normalleştirmiş olabilir.
- Duygular bilinçdışı bir formda bastırılmış olabilir.
Çocuk psikanalisti Donald Winnicott, belirtilerin varlığının çocuk için “yeterince düzgün bir çevrenin” mümkün olabileceği umudunu gösterdiğini söyler. Yani bir çocuk, etrafında kapsayıcı şahısların olduğuna inandığında belirtilerini gösterebilir. Şayet bu türlü bir inancı yoksa hislerini içine atar, dışa vuramaz. Winnicott’a nazaran “semptomun varlığı, yokluğundan düzgündür.” Zira semptom, içerdeki acının görünür kılınmasıdır. Belirti göstermeyen çocukların sessizliği ise acının beynin derinliklerine kazındığını ve yıllar sonra beklenmedik biçimlerde ortaya çıkabileceğini gösterir.
Ebeveynler İçin Uyarı
Ebeveynler açısından bu bulgular kıymetli bir bildiri taşır. Zira şiddete şahit olmak, direkt maruz kalmak kadar yıkıcıdır. Çocuğun yanında yaşanan öfke patlamaları, hakaretler, fizikî şiddet ya da daima gergin bir atmosfer, onun beynini kalıcı halde yine şekillendirebilir. “Çocuk görmez, anlamaz” ya da “büyüyünce unutur” kanısı yanlıştır. Tersine, bu tecrübeler çocuğun ruhsal gelişiminin en derin katmanlarına işlenir.
Son Kelam: Sessizliği Duymak
Sessizlik, her şeyin yolunda olduğunu göstermez. Çocuğun davranışlarını, his durumunu ve inanç gereksinimini dikkatle gözlemlemek gerekir.
Görünürde hiçbir şey olmamış üzere davranmaları, aslında en yüksek sesle çığlık atmaları olabilir. Dışarıdan sağlam ve uyumlu görünen bu çocukların beyinleri içeride görünmez bir savaş veriyor olabilir. Bu sessiz savaş ise yıllar sonra ruhsal ya da bedensel belirtilerle kendini gösterebilir.
Unutmayalım:
- Sessizlik, güzelleşmenin değil, alarmın işareti olabilir.
- Dayanıklı görünen çocuklar, en çok korunmaya gereksinim duyanlar olabilir.
- Travma her vakit gözle görülmeyebilir.
Toplum olarak misyonumuz, bu görünmez savaşları görmezden gelmek değil; fark etmek ve önlemektir. Bu sırf bir farkındalık değil, tıpkı vakitte insani bir sorumluluktur. Çocukların gerçek dayanıklılığı, acıya katlanmalarıyla değil; inançlı ve sevgi dolu ortamlarda büyümeleriyle mümkündür.
