Bu süreç birçok vakit “Acaba yapabilir miyim?”, “Ya yapamazsam?” üzere kaygılarla başlar. Kişi daha başlamadan kendini baltalar. Bazen bu durum tembellik ya da isteksizlik üzere görünse de, birçok vakit altında derin içsel endişeler yatar. “Ya başaramazsam?” niyeti belirleyicidir. Deneyip başarısız olmaktansa hiç denememek daha inançlı gelir.
Self-sabotajın bir başka temelinde yetersizlik inancı yer alır. “Zaten kâfi değilim” niyeti, kişinin adım atmaktan kaçınmasına neden olur. Bazen de sonucu oburunun etkilemesindense, “en azından ben yaptım” diyerek sonucu şuurlu biçimde kendi bozmayı tercih eder. Böylelikle denetim, başarısızlık değerine da olsa kişinin elinde kalır.
Günlük ömürde self-sabotaj; değerli işleri daima ertelemek, ortada besbelli bir neden yokken ikili alakalarda tartışma çıkarmak ya da “zaten olmazdı” diyerek vazgeçmek biçiminde kendini gösterebilir. Bu davranışlar tekrar ettikçe kişi kendine olan inancını kaybeder; yetersizlik ve suçluluk hisleri giderek artar.
Kendini sabotaj davranışı, bireyin istemediği hâlde sürdürdüğü; temelde kendini muhafaza maksadı taşıyan lakin uzun vadede kişinin kendisine ziyan veren bir davranış örüntüsüdür.
Hazırlayan:
Uzm. Psk. Mustafa Cem Oğuz
Stajyer Psikolog Zübeydenur Genç
